Λόγος Παράταιρος

«Παράταιρος ο λόγος ο δυνατός/ μέσα σε μια πολιτεία που σωπαίνει» (Γ. Ρίτσος)

100 χρόνια από τη γέννηση του Βασίλη Τσιτσάνη…

Tsitsanis-392x520

«Στο πικάπ/ έπαιζε ασταμάτητα
του Τσιτσάνη η “Συννεφιασμένη Κυριακή”.
Και κανείς δεν είπε ν’ αλλάξει ο δίσκος…» (Θωμάς Γκόρπας)

-Βασίλης Τσιτσάνης(Τρίκαλα Θεσσαλίας, 18 Ιανουαρίου 1915 – Λονδίνο, 18 Ιανουαρίου 1984): 100 χρόνια από τη γέννησή του: Συναυλίες, εκδόσεις, εκθέσεις. Στον «Ιανό» λειτουργεί (από 4/4-2/5) η ομαδική έκθεση «Όταν συμβεί στα πέριξ…» με ζωγραφικά έργα 16 καλλιτεχνών και μία ένθετη ενότητα, με τίτλο «Το τσακμάκι του Τσιτσάνη».

tsitsani

-Λέει ο Μανόλης Μητσιάς σε μια συνέντευξή του:
«Ο Χατζιδάκις και ο Τσιτσάνης είχαν ένα κοινό όραμα και ήθος στα πράγματα, και ο ένας θαύμαζε τον άλλον. Μάλιστα ο Χατζιδάκις θεωρούσε τον Τσιτσάνη ισάξιο των μεγάλων δημιουργών επιπέδου Μότσαρτ. Δηλαδή αν τα τραγούδια του Τσιτσάνη παίζονταν από μια κλασική ορχήστρα, θα είχαν ακριβώς τον ήχο των μεγάλων κλασικών συνθετών. Και μην ξεχνάμε ότι και ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης στον Τσιτσάνη «πατήσανε» -με την καλή έννοια- για να δημιουργήσουν μετέπειτα τα δικά τους τραγούδια!».

Έργο της Μαρίνας Στελλάτου

-Στις 31 Ιανουαρίου 1949 ο Χατζιδάκις δίνει στο Θέατρο Τέχνης την περίφημη διάλεξή του για το ρεμπέτικο. Σ’ αυτήν αναφέρεται σε τραγούδια του Τσιτσάνη. Ας τον ακούσουμε:
«Κατοχή. Πάνω σε μια γυμνή και παγωμένη άσφαλτο με μοναδικό φωτισμό την ψυχρή όψη ενός φεγγαριού, προχωράμε μ΄ ένα φίλο. Ένας λεπτός μα διαπεραστικός ήχος μπουζουκιού καθρεφτίζεται -λες- μες στην άσφαλτο και μας ακολουθεί βήμα προς βήμα. Ο φίλος μου προσπαθεί να μου εξηγήσει τη διάθεση φυγής και την έντονη εμμονή σ΄αυτή τη διάθεση που κρατούν οι τέσσερις νότες του περιφερόμενου τότες τραγουδιού «Θα πάω εκεί στην αραπιά». Μάταια προσπαθούσε να μου μεταδώσει τη συγκίνησή του και να μου δείξει μαζί αυτό το αντίκρισμα που υπήρχε αυτής της «διάθεσης φυγής» – καθώς την ονόμαζε στην όλη δημιουργημένη ατμόσφαιρα της πολιτείας των Αθηνών. Του λόγου μου -κάπως δικαιολογημένα βλέπετε με τη μικρή μου τότες ηλικία- του έφερνα όλες μου τις αντιρρήσεις, κουβαλώντας γνωστά επιχειρήματα που ιδιαίτερα σήμερα χρησιμοποιούνται πάρα πολύ από Αθηναίους της ώριμης ηλικίας. Δηλαδή περί αγοραίου, φτηνού και χυδαίου είδους καθώς κι άλλα παρόμοια. Αυτός όμως επέμενε τονίζοντας την κάθε λέξη του σύμφωνα με το ρυθμό «Θα πάω εκεί στην αραπιά», θέλοντας ίσως να μου δώσει και μια ρυθμική επαλήθευση των όσων έλεγε πάνω στο τραγούδι.
Αργότερα ο ίδιος φίλος, στον ίδιο δρόμο, μου μιλούσε για κάτι καινούργιο. Μα τώρα ήταν καλοκαίρι και η άσφαλτος μύριζε. Το ίδιο σκοτάδι, μα η κάψα έλιωνε τις φωνές και τις έφτιαχνε μόνιμους ίσκιους στα σπίτια. Υπήρχε γύρω μας κάτι ρευστό. Μια καινούργια ρεμπέτικη κραυγή -καινούργια για μένα βέβαια- κυλούσε μ’ ένταση ανάμεσα στα στενά και βρώμικα πεζοδρόμια του Πειραιά και της Αθήνας. Ακούγαμε την πρώτη στροφή που έλεγε «Κουράστηκα για να σ΄ αποκτήσω αρχόντισσά μου μάγισσα τρανή». Κι ο φίλος μου εξηγούσε θίγοντας όλο τον ανικανοποίητο ερωτισμό που έπνιγε την ατμόσφαιρα. Ακόμα, προσπαθούσε να μου εξηγήσει το τραγικό στοιχείο του τραγουδιού που ερχόταν αντιμέτωπο σε μια εποχή που μόνο συνθήματα κυκλοφορούσαν τρέχοντας. Αργότερα πολύ, θά ‘βλεπα πόσην αλήθεια είχαν τα λόγια του, γιατί τότες ακόμη έπαιζα με τις πραγματικές αξίες ανυποψίαστος».

tsitsanis_0

Ο Χατζιδάκις εδώ αναφέρεται σε δύο προπολεμικά τραγούδια του Τσιτσάνη για να αποδώσει την ένταση του ρεμπέτικου που τότε τον σημάδεψε ανεξίτηλα: «Θα πάω εκεί στην Αραπιά» [Η μάγισσα της Αραπιάς], ένα χασάπικο που ο Τσιτσάνης ηχογράφησε το 1939, και «Αρχόντισσα», ένα χασάπικο αργό, μία από τις ωραιότερες λαϊκές καντάδες που γράφτηκαν ποτέ, που ερμήνευσε με μοναδικό τρόπο, το 1938, σε δίσκο Columbia, ο Στράτος Παγιουμτζής.
Το «Θα πάω εκεί στην Αραπιά» ο Χατζιδάκις το ενέταξε αργότερα (1972) στο έργο του «Ο σκληρός Απρίλης του ’45», που είναι διασκευή λαϊκών και ρεμπέτικων τραγουδιών του Μεσοπολέμου και της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου (για μικρή ορχήστρα με μπουζούκι, δύο κιθάρες, βιολί, μαντολίνο, άρπα, κοντραμπάσο και κρουστά)1.
Την «Αρχόντισσα» ο Χατζιδάκις την ενέταξε στις «Έξι λαϊκές ζωγραφιές» (1949-50), δηλ. λίγο μετά την διάλεξή του για το ρεμπέτικο, στην οποία είπε γι’ αυτό το τραγούδι:
«Λίγο πριν απ΄ τον πόλεμο του ’40 ο Tσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά το «Αρχόντισσα μου μάγισσα τρανή- κουράστηκα για να σε αποκτήσω». Ήταν ένας μεγαλοφυής σχεδιασμός -μπορώ να πω- πάνω στο ερωτικό θέμα, που η δύναμή του και η αλήθεια του μας φέρνει κοντά στον «Ερωτόκριτο» του Κορνάρου και μετά από εκατοντάδες χρόνια κοντά στο «Ματωμέvο Γάμο» του Λόρκα. Η μελωδική του γραμμή αφάνταστη σε περιεκτικότητα και σε λιτότητα πλησιάζει τον Μπαχ. Αυτό το τραγούδι ορθώθηκε για να αντιμετωπίσει μια τυραννισμένη και δύσκολη εποχή και στάθηκε η πρώτη δυνατή φωνή μιας γενιάς».

tsitsanis__erga

*Οι πίνακες είναι έργα ζωγραφικής που παρουσιάζονται στην έκθεση.

Advertisements

Single Post Navigation

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: