Λόγος Παράταιρος

«Παράταιρος ο λόγος ο δυνατός/ μέσα σε μια πολιτεία που σωπαίνει» (Γ. Ρίτσος)

«Τα σταφύλια της οργής», του Τζον Στάιμπεκ και οι συσχετισμοί με την οικονομική κρίση του σήμερα…

Η δεκαετία του ’30 που ακολούθησε το κραχ του 1929, επιφύλαξε πολλά δεινά στον αμερικάνικο πληθυσμό. Καταστράφηκαν περιουσίες, άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και πολύς κόσμος, απροετοίμαστος γι αυτό που συνέβη, κατέληξε στη φτώχεια. Η οικονομική κρίση ίδια σαν αυτή που περνούν σήμερα οι Έλληνες, εμφανίστηκε ενώ όλα φαίνονταν ειδυλλιακά. Όπως οι Έλληνες παρασύρθηκαν στη σπατάλη, έτσι και οι Αμερικανοί, παγιδευμένοι στο μύθο του αμερικανικού ονείρου, στην απόκτηση πλούτου, όπως την ευαγγελίζονταν οι σειρήνες της εύκολης ευδαιμονίας, κατέληξαν στον Καιάδα της ανέχειας και της φτώχειας.
Η ιστορία που περιγράφει με περισσή γλαφυρότητα ο Τζον Στάινμπεκ στο εμβληματικό του μυθιστόρημα «Τα σταφύλια της οργής» μοιάζει, έτσι όπως εξελίσσεται στην αβέβαιη ατμόσφαιρα της καταστροφής, με τη σημερινή οικτρή οικονομική κατάσταση στη χώρα μας. Πτωχευμένες επιχειρήσεις, απώλεια θέσεων εργασίας, σκληρότητα εργοδοτών και κράτους, εξώσεις, μετακινήσεις οικογενειών για αναζήτηση καλύτερης ζωής.
Κεντρικό ρόλο στην ιστορία του βιβλίου κατέχει ο Τομ, μέλος της οικογενείας Τζόουντ, που όταν εμφανίζεται στη γενέτειρά του μετά από χρόνια, καλείται να αντιμετωπίσει με όλους τους άλλους το πραγματικά σκληρό πρόσωπο του κράτους. Η Τράπεζα, με τη συνδρομή του κρατικού μηχανισμού, προκειμένου να πραγματοποιήσει τα σχέδιά της σπρώχνει τους ανθρώπους στην εξαθλίωση, τους οδηγεί στην αβεβαιότητα και την απελπισία.
Απροετοίμαστος ο κόσμος αντιμετωπίζει έκπληκτος το «Τέρας» και παραδίδει την ελευθερία του, υπακούοντας στις εντολές και τα κελεύσματα της άρχουσας δύναμης. Η άγρια διάθεση, η αδίστακτη αποφασιστικότητα των εκτελεστικών οργάνων δεν αφήνει περιθώρια για συμβιβασμούς, για ανταλλαγή απόψεων. Χωρίς αντίσταση λυγίζουν οι οικογένειες μπροστά στην επιβολή των νέων επαχθών μέτρων.
Στους αδύναμους ανθρώπους η εκποίηση της προσωπικότητάς τους είναι καθημερινή στο βωμό της επιβίωσης. Δε διαθέτουν το προνόμιο της άρνησης, η δύναμή τους είναι ελάχιστη. Δεν χωράει «τσαμπουκάς» γιατί δεν είναι τίποτα οργανωμένο. Πώς να αντιδράσει στο «θηρίο» χωρίς την ύπαρξη κάποιου συλλόγου, ενός συνδικάτου; Μπορεί να ξεχειλίζει από οργή για την αδικία, δε νιώθει όμως δυνατός για αντίσταση.
Το Κράτος κύριος υπαίτιος της τραγικής κατάστασης, είναι απρόσωπο, είναι πανίσχυρο. Δεν το αγγίζουν οι αδικίες των οργάνων του, δεν ξέρει από συναισθηματισμούς. «Ανασαίνει κέρδη, τρώει τόκους. Αν λείψουν αυτά πεθαίνει, όπως πεθαίνεις εσύ όταν σου λείψει ο αέρας και το νερό». Για να μην πεθάνει χρησιμοποιεί όλα τα μέσα. Ισοπεδώνει συνειδήσεις, διαλύει και ξεσπιτώνει οικογένειες, καταστρέφει σπίτια και σοδειές. «Πρέπει να φύγετε απ’ τη γης. Θα οργωθούν ως και οι αυλές σας». Το τσαλάκωμα της ψυχής, ο εξευτελισμός της προσωπικότητας είναι το αποτέλεσμα όλων αυτών των σκληρών και άδικων ενεργειών της Τράπεζας, μια συγκυρία που ανατρέπει για πάντα τη ζωή του ανθρώπου. «Πού να πάμε; Πώς να πάμε; Δεν έχουμε λεφτά»!
Το οδοιπορικό της οικογένειας Τζόουντ, έτσι όπως το περιγράφει ο Στάινμπεκ, δεν διαφέρει από το σύγχρονο Γολγοθά που περνούν οι σημερινοί Έλληνες. Από την κατεστραμμένη οικονομικά Οκλαχόμα τη δεκαετία του ’30, ένα ατέλειωτο καραβάνι, μια τραγική πομπή ξεριζωμένων ανθρώπων, κατευθύνεται προς την Καλιφόρνια, όπου υποτίθεται θα ζήσουν με αξιοπρέπεια. Το καραβάνι αυτό, παρόμοιο με το καραβάνι των ελληνόπουλων που ξενιτεύονται στα χρόνια της κρίσης αφήνει πίσω του βαθιές πληγές. Η φυγή του νέου φέρνει τη θλίψη και κατατρώει τον άνεργο πατέρα, συνταράζει τον έκπληκτο γέροντα με τη πετσοκομμένη σύνταξη.
Η ικανότητα του Στάινμπεκ είναι αδιαφιλονίκητη και, όπως διαπιστώνει ο αναγνώστης προχωρώντας στην ανάγνωση, υπόθεση διαχρονική. «…Η ιστορία του Στάινμπεκ, αν και δεμένη με την εποχή της, του μεγάλου κραχ, είναι αρχετυπική και ως εκ τούτου επιτακτικά σημερινή, καίτοι όχι σύγχρονη».
Η ταλαιπωρία ολοζώντανη συνοδεύει την οικογένεια Τζόουντ μέχρι τα εδάφη της Καλιφόρνια. Αλλά και εκεί, όπου εγκαθίστανται, οι άσχημες συνθήκες ζωής και εργασίας δεν είναι καλύτερες. Η βάρβαρη συμπεριφορά του εργοδότη, όταν βρεθεί εργασία, είναι ίδια μ’ εκείνη του αφέντη στο δούλο, και όταν το ελάχιστο μεροκάματο καταβληθεί αντί να αυξήσει την αισιοδοξία, την κουρελιάζει.
Ο Τομ, πρωταγωνιστής στην ιστορία του Στάινμπεκ, πρωταγωνιστής στην οικογένεια Τζόουντ, όπως όλοι οι νέοι, δεν αντέχει άλλο το καθημερινό μαρτύριο της αναδουλειάς. Όταν η μητέρα του τον πιέζει να κάνει κάτι μαζί με τα άλλα αρσενικά μέλη της οικογένειας γιατί η φαμίλια θα πεθάνει από την πείνα, «έχουμε λίπος για μια μέρα μονάχα», εκείνος, χαμένος στην αβεβαιότητα, απαντά με μια αλήθεια που μόνο την απόγνωση περιέχει: «Μήπως δεν ψάχνουμε για δουλειά, μητέρα; Χτυπήσαμε όλες τις πόρτες!».
Η σκηνή στο παράλογο θέατρο της καθημερινότητας είναι ίδια και απαράλλαχτη με αυτή που βιώνουν χιλιάδες οικογένειες σήμερα στη χώρα μας.
Όταν αποφασίζει να φύγει ο Τομ, να απομακρυνθεί από τη βαριά σκοτεινιά της μιζέριας και της δυστυχίας, για να βρει κάπου αλλού καλύτερη τύχη: «Μητέρα πρέπει να φύγω», η μάνα του αρνείται, δεν συμφωνεί. «Θα φύγω μάνα και θα δεις, θα ‘ναι καλύτερα για όλους». «Πότε θα σε ξαναδώ;», τον ρωτά η μάνα του.
Τη σκυτάλη παίρνει ο Μπρους Σπρίνγκστιν. Στο τραγούδι του «Το φάντασμα του Τομ Τζόουντ» αποτυπώνεται με γλαφυρότητα και λυρισμό η στενή σχέση γιου και μάνας, η αγάπη τους, ο πόνος που αφήνει πίσω του ο χωρισμός. Συναρπάζει η σύνθεση της μουσικής με τον υποβλητικό στίχο και η ανάγλυφη περιγραφή της ζοφώδους κατάστασης της εποχής προβληματίζει τον ακροατή, τον εξοργίζει για την αδικία. Στο τέλος του τραγουδιού, η απάντηση του γιου στο ερώτημα της μάνας αποδίδεται με απίστευτη παραστατικότητα:
«Μάνα όπου υπάρχει μπάτσος που χτυπάει
κάποιον
Όπου ένα νεογέννητο κλαίει από πείνα
Όπου υπάρχει αντίσταση στο αίμα και το μίσος
Ψάξε εκεί μάνα, εκεί θα είμαι.

Όπου υπάρχει κάποιος που αγωνίζεται για
ένα μέρος να σταθεί
Για μια τίμια δουλειά, για ένα χέρι βοήθειας
Όπου υπάρχει άνθρωπος που πολεμάει για
την ελευθερία του
Κοίτα τον στα μάτια, μάνα, και θα δεις
εμένα!».

 

Advertisements

Single Post Navigation

6 thoughts on “«Τα σταφύλια της οργής», του Τζον Στάιμπεκ και οι συσχετισμοί με την οικονομική κρίση του σήμερα…

  1. Κι έχω τόσα χρόνια το βιβλίο στο σπίτι κι ακόμα να το διαβάσω! Μάλλον ήρθε η ώρα του. Καλό βράδυ φίλε Γιάννη.

    • Καλησπέρα, joan petra!… Πρέπει οπωσδήποτε να το διαβάσεις… Πέρα απ’ το ότι είναι ένα απ’ τα καλύτερα μυθιστορήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας θα διαπιστώσεις ανάγλυφα και τις συσχετίσεις με την οικονομική κρίση του σήμερα!… Η ιστορία επαναλαμβάνετα όχι σαν φάρσα που είπε ο Μαρξ, αλλά σαν τραγωδία!
      Καλό Σαββατοκύριακο!!!

  2. Όπως και η Joan έχω και εγώ το βιβλίο από πέρσι και δεν έχω αξιωθεί ακόμη να το διαβάσω. Μόλις τελειώσω αυτό που έχω αρχίσει («Το Ξέσπασμα της Βίας») θα είναι το αμέσως επόμενο.
    Σε ευχαριστώ για την παρακίνηση

    • Γεια σου, Πέτρο!… Πρόκειται για εμβληματικό βιβλίο της παγκόσμιας λογοτεχνίας… Εγώ το ‘χα διαβάσει πριν από πολλά χρόνια και τώρα μ’ αφορμή την οικονομική κρίση το ξαναξεφύλλισα (για να μου βγει και το κείμενο της ανάρτησης).
      Ευχαριστώ, καλό Σαββατοκύριακο!

  3. ΑΓΓΕΛΙΚΗ on said:

    Εκτός από το βιβλίο, ιδού και η ταινία -δωράκι για όλους σας:

    http://tvxs.gr/webtv/%CF%84%CE%B1%CE%B9%CE%BD%CE%AF%CE%B5%CF%82/%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%86%CF%8D%CE%BB%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BF%CF%81%CE%B3%CE%AE%CF%82-1940

    ΥΓ. Όταν διαβάσετε το βιβλίο, θα καταλάβετε τι λείπει από την κατά τα άλλα εξαιρετική ταινία.

    • Καλησπέρα, Αγγελική!!!… Ευχαριστώ πολύ, δε θυμάμαι πότε είδα την ταινία, πριν από πολλά πολλά χρόνια!!!
      *Πάντα στην κινηματογραφική εκδοχή χάνει το λογοτεχνικό κείμενο!
      Καλό Σαββατοκύριακο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: