Λόγος Παράταιρος

«Παράταιρος ο λόγος ο δυνατός/ μέσα σε μια πολιτεία που σωπαίνει» (Γ. Ρίτσος)

Δυο ιστορικοί μύθοι: «Το κρυφό σχολειό» και «Η ύψωση του λάβαρου της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό»….

gn3

1. «Το Κρυφό σχολειό»:
«Την πραγματικότητα δεν την αποδομεί η λήθη, την αποδομεί ο μύθος εκτοπίζοντάς την», γράφει ο Αλέξης Πολίτης. Όμως εμάς τους Έλληνες φαίνεται πως μας αρέσουν οι μύθοι. Μας τρέφουν. Γι αυτό ίσως και ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης έγραφε το 1867: «Απαγορεύεται οιωδήποτε η δια ερευνών καταστροφή των θελκτικών μύθων, δι’ ων ετράφημεν, εκτός όταν πρόκειται να βασιλεύσει επωφελής τις αλήθεια…» (Α. Πολίτης, «Το μυθολογικό κενό», εκδ. Πόλις).
Σήμερα, χάρις στην ιστορική έρευνα, γνωρίζουμε ότι το «Κρυφό σχολειό» δεν υπήρξε ποτέ. Η εκπαιδευτική δραστηριότητα των Ελλήνων κάτω από τον οθωμανικό ζυγό δεν υπέστη διωγμό, με την έννοια της συγκροτημένης και μαζικής απαγόρευσης. Τόσο η ύπαρξη του «Κρυφού σχολειού» όσο και η σύνδεσή του με το παιδικό τραγουδάκι «φεγγαράκι μου λαμπρό» πήρε μυθολογικές διαστάσεις με τη συνεπικουρία του γνωστού πίνακα του Γύζη και του επίσης πολύ γνωστού ποιήματος του Ι. Πολέμη: «Απ’ έξω μαυροφόρα απελπισιά/ πικρής σκλαβιάς χειροπιαστό σκοτάδι…».
Πώς όμως φτάσαμε στη δημιουργία και παγίωση αυτού του μύθου; Ο Κ.Θ. Δημαράς χαρακτήριζε «εθνική ανακρίβεια» την καλλιέργεια της μυθολογίας σε ποικίλα ιστορικά θέματα, πρόκειται για μια τάση, εξηγούσε, να χρησιμοποιούνται «ιστορικές ανακρίβειες με πρόθεση αγαθή και εθνική, με την ιδέα να καταστήσουν πιο ωραία και γοητευτική την εθνική μας ιστορία» ( «Η Αυγή», 22-3-1998). Ο καθηγητής και ιστορικός Άλκης Αγγέλου στο δοκίμιό του «Το κρυφό σχολειό, χρονικό ενός μύθου» περιγράφει βήμα προς βήμα τη διαδικασία που οδήγησε στην παγίωση του εθνικού μύθου του «Κρυφού σχολειού». Ο έγκριτος δημοσιογράφος Π. Μπουκάλας γράφει στην «Καθημερινή», 22-3-1998: «…οι ιστορικοί βασιζόμενοι στα υπάρχοντα στοιχεία, πιστεύουν ότι ουδέποτε υπήρξε «Κρυφό σχολειό», διότι ουδέποτε χρειάστηκε να υπάρξει κι άλλωστε ο χρόνος και η ιστορική έρευνα καμία υπέρ αυτού μας παρέδωσαν έγκυρη μαρτυρία. Η υπόθεση του «Κρυφού σχολειού» είναι από κείνες που φανερώνουν πως η μυθολόγηση επιβάλλεται στην ιστόρηση, πως η αναδρομική εξιδανίκευση παράγει κοινούς τόπους τόσο γερά ριζωμένους και τόσο μαζικά αποδεκτούς ώστε να μετατρέπονται σε ταμπού, οπότε η άρνησή τους κατακρίνεται σχεδόν σαν προδοσία».
Ο Νεόφυτος Βάμβας λίγο πριν την Επανάσταση του ’21 διαπίστωνε «Είτε από αδιαφορία είτε ως αρχή η Υψηλή Πύλη δεν αντιτάχτηκε καθόλου στην πνευματική αναγέννηση της Ελλάδας…». Πολύ αργότερα ο Γιάννης Βλαχογιάννης υπογράμμιζε ότι «δεν υπάρχει καμιά μαρτυρία που να βεβαιώνει την ύπαρξη Κρυφού σχολειού», ο δε Μανουήλ Γεδεών, λαμπρός μελετητής της κατάστασης της παιδείας επί τουρκοκρατίας σημείωνε: «Μέχρι σήμερον ουδαμού ανέγνων εν ομαλή καταστάσει πραγμάτων βεζίρην ή αγιάννην ή σουλτάνον εμποδίσαντα σχολείου σύστασιν ή οικοδομήν». Ο δε Λίνος Πολίτης στο λόγο που εκφώνησε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στις 25-3-1956 μεταξύ άλλων είπε: «…ίσως ο ρομαντικός εραστής των γλυκερών ιστορικών φαντασιώσεων να απογοητευτεί όταν μάθει πως το περίφημο «Κρυφό σχολειό» της τουρκοκρατίας είναι απλούστατα ένα ιστορικό ψέμα» ( οι παραπάνω μαρτυρίες από το δοκίμιο του Άλκη Αγγέλου «Το Κρυφό σχολειό-Το χρονικό ενός μύθου», εκδ. Εστία).
«Από την επιστήμη λοιπόν, στα δύο μεγαλύτερα συλλογικά έργα της νεότερης ιστοριογραφίας, την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών και τη νεότερη Ιστορία του Νέου Ελληνισμού αμφισβητείται η αυθεντικότητα του «Κρυφού σχολειού»…Πρόκειται για βασικό μύθο που κλήθηκε ή στήθηκε για να τεκμηριώσει τον εθνοσωτήριο ρόλο του κλήρου στα χρόνια της τουρκοκρατίας» (Γιάννης Η. Χάρης, εφημ. «ΤΑ ΝΕΑ», 20-21/3/04).

ce92cf81cf85ceb6ceaccebaceb7cf82oce8ccf81cebacebfcf82cf83cf84ceb7cebdaceb3ceafceb1ce9bceb1cf8dcf81ceb1

2. «Η ύψωση του λάβαρου της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα»:
Θυμάμαι ότι το 2005 παραμονές της Εθνικής Επετείου της Επανάστασης του 1821 η Ιερά Σύνοδος εξέδωσε Εγκύκλιο, η οποία αναφερόταν μεταξύ άλλων και στη συμμετοχή του κλήρου στην επανάσταση του 1821, για να διαβαστεί σ’ όλους τους ορθόδοξους ναούς της χώρας.
Διάβασα, τότε, με έκπληξη (εφημερίδες της 25-3-05) ότι στην εγκύκλιο μεταξύ των ιερωμένων, που κατά την Ιερά Σύνοδο, συμμετείχαν ενεργά στον Αγώνα του ‘21 δεν αναφερόταν το όνομα του ηρωικού Παπαφλέσσα! Αντιθέτως πρώτο στον κατάλογο αναφερόταν το όνομα του Π. Π. Γερμανού.
Γιατί, λοιπόν, «ξεχάστηκε» ο Παπαφλέσσας; Για να υποψιαστείτε «γιατί;» παραθέτω το παρακάτω απόσπασμα (Τ. Βουρνάς, «Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας, 1821-1909, σ. 77): «Και ενώ οι περισσότεροι (πρόκριτοι και οπλαρχηγοί) φάνηκαν να αποδέχονται (στη σύναξη της Βοστίτσας) όσα έλεγε ο Παπαφλέσσας, ο Π. Π. Γερμανός σηκώθηκε θυμωμένος και τον διέψευσε:
– Τι μας φαφλατίζεις, μπρε ντελή-Παπαφλέσσα και ξεσηκώνεις το νου τούτων των αχμάκηδων; Σε ποιον τα πουλάς αυτά; Είσαι άρπαγας, απατεώνας και εξωλέστατος!
– Δεσπότη μου, απάντησε ήσυχα ο Παπαφλέσσας, εγώ σου μιλώ και συ με βρίζεις. Δε θέλετε; Κάντε καλά. Εγώ φεύγω, συνάζω δυο χιλιάδες και σηκώνω μπαϊράκι. Τέλειωσε!».
Να, γιατί «ξεχάστηκε» ο Παπαφλέσσας και όχι ο Π. Π. Γερμανός, ο οποίος «σύρθηκε» στον Αγώνα μετά από μέρες, αφού πια είχε ξεσπάσει η Επανάσταση. Αλλά δεν είναι δυνατό να ξεχαστεί ο Π. Π. Γερμανός, γιατί τότε πώς θα συντηρηθεί ο μύθος της ύψωσης του λάβαρου της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα!
Κανένα λάβαρο δεν ύψωσε στην Αγία Λαύρα ο Π. Π. Γερμανός, όπως αποδεικνύεται από τις πηγές, και επιπλέον απ’ το ό,τι ένα τόσο «σημαντικό γεγονός» δεν το αναφέρει καν ο ίδιος στα απομνημονεύματά του!

Advertisements

Single Post Navigation

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: