Λόγος Παράταιρος

«Παράταιρος ο λόγος ο δυνατός/ μέσα σε μια πολιτεία που σωπαίνει» (Γ. Ρίτσος)

Ο φασισμός και το «μέσα κτήνος» (μας)…

UEJYHMNG

«Στη Γερμανία οι ναζιστές πρώτα ήρθαν για τους κομμουνιστές κι εγώ δεν μίλησα γιατί δεν ήμουν κομμουνιστής. 

Μετά ήρθαν για τους Εβραίους κι εγώ δεν μίλησα γιατί δεν ήμουν Εβραίος.

Μετά ήρθαν για τους συνδικαλιστές κι εγώ δεν μίλησα γιατί δεν ήμουν συνδικαλιστής. Μετά ήρθαν για τους καθολικούς, εγώ ήμουν προτεστάντης και γι’ αυτό δεν μίλησα.

Μετά ήρθαν για μένα, αλλά τότε δεν είχε μείνει πια κανείς, να μιλήσει για κανέναν.»

(Martin Niemoller (Μάρτιν Νίμελερ), Γερμανός πάστορας)

 

Να την εκδιώξουμε τη Χρυσή Αυγή, να τη φυλακίσουμε· και καλώς θα πράξουμε. Εκείνον όμως τον φασισμό που λανθάνει μέσα σε όλους μας πώς θα τον αντιμετωπίσουμε;

Το βέβαιο είναι ότι η ελληνική κοινωνία είναι επιεικώς «αγράμματη» (ήτοι απαίδευτη)! Αυτό πονάει, σίγουρα, αλλά παραμένει πραγματικότητα, ιδίως όταν προστεθεί ότι ο φασισμός ανθεί σε αγράμματες κοινωνίες και ότι οι κοινωνικές σχέσεις συστήνονται με βάση αυτή την «αγραμματοσύνη». Και, παρακαλώ, μεγαλύτερη έμφαση στην «αγραμματοσύνη» επιδεικνύουν κάτοχοι πανεπιστημιακών τίτλων και λιγότερο αγροτικοί και εργατικοί πληθυσμοί (οι τελευταίοι σώζονται από τη δραματικά εμπειρική βιοσοφία τους). Καλώς πράττουν διάφοροι τελάληδες της δημοκρατικής φρόνησης να θέλουν να θωρακίσουν θεσμικά τη Δημοκρατία. Με το έλλειμμα όμως Δημοκρατίας, με το μέσα κτήνος, τι κάνουν, τι κάνουμε?

  Ενα εντυπωσιακά καίριο, αφυπνιστικό, προφητικό κείμενο του Μάνου Χατζιδάκι για τον νεοναζισμό, που ήρθε ξανά στο φως της δημοσιότητας με την εν ψυχρώ δολοφονία του Παύλου Φύσσα από οπαδό της Χρυσής Αυγής, έρχεται να δώσει απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα σε σχέση με τις ρίζες, τη φύση, το πρόσωπο, το μέγεθος του φαινομένου που επωάζεται και γαλβανίζεται στη διάπυρη φωλιά της κρίσης. Ο νεοναζισμός, ο φασισμός, ο ρατσισμός, λέει, «δεν συνθέτει ιδεολογία. Είναι η μεγεθυμένη έκφραση – εκδήλωση του κτήνους που περιέχουμε μέσα μας…». «Και είναι φορές που το κτήνος, πολλαπλασιαζόμενο κάτω από συγκυρίες και με τη μορφή “λαϊκών αιτημάτων και διεκδικήσεων” σχηματίζει φαινόμενα λοιμώδους νόσου που προσβάλλει μεγάλες ανθρώπινες μάζες και επιβάλλει θανατηφόρες επιδημίες»… «Ο νεοναζισμός είμαστε εσείς κι εμείς…». Πράγματι, ο φασισμός και ο ναζισμός δεν είναι απλώς το προϊόν του δολοφονικού παροξυσμού ενός ακραίου παρανοϊκού ηγέτη. Και στον μεσοπόλεμο ήταν κάτι σοβαρότερο από αυτό, που προϋπήρχε στην ανθρώπινη συνείδηση και απέρρεε από τη βαθιά μανία της επιβολής πάνω στους άλλους, του μίσους απέναντι στον άλλο, τον διαφορετικό, που γίνεται τελικά μίσος εναντίον όλων… Της βαρβαρότητας που γίνεται κύρια στάση ζωής όχι μόνο του οργίλου έκνομου, αλλά μερίδας του πληθυσμού. Οι θηριωδίες μπορούν να διαπραχθούν και από συνηθισμένους ανθρώπους, έλεγε η Χάνα Αρεντ. Στο βιβλίο της «Ο Αϊχμαν στην Ιερουσαλήμ», η περίπτωση του ναζί γραφειοκράτη που οργάνωνε με ζήλο τη μεταφορά εκατομμυρίων Εβραίων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, επιβεβαιώνει ότι το κακό μπορεί να γίνει «κοινότοπο», να διαπραχθεί δηλαδή από κοινούς ανθρώπους.

Και τότε και σήμερα, η ιδιαιτερότητα αυτού του κακού είναι ότι διαπράχθηκε, διαπράττεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Ενός ναζιστικού καθεστώτος (τότε) ή ενός ραγδαία αναδυόμενου νεοναζιστικού πολιτικού υβριδίου με τα χαρακτηριστικά εγκληματικής οργάνωσης (σήμερα). Πρόκειται στην ουσία για ένα συλλογικό έγκλημα στο οποίο εμπλέκονται πολλοί (ο δράστης δεν είναι μοναχικός, παίρνει την εντολή να μπήξει το μαχαίρι), με διαφορετικό βαθμό ευθύνης και ενοχής. Η βαρβαρότητα που επιδεικνύουν, το μίσος, η φονική μανία, πιθανότατα συμβαδίζουν (όπως έλεγε και η Αρεντ για τον Αϊχμαν) με τη βαθμιαία απώλεια της ικανότητας να ξεχωρίζουν το καλό από το κακό. Το ναζιστικό μένος πείθει συνηθισμένους ανθρώπους να αποδεχθούν την αγριότητα, τις τερατωδίες και να συμμετάσχουν στο έγκλημα θεωρώντας ότι εκτελούν «αναγκαίο έργο». Μια ύπουλη και επικίνδυνη ασθένεια που απλώνεται στα θεμέλια της κοινωνίας.

Η ηθική αγανάκτηση δεν αποτελεί απάντηση. Χρειάζεται αφύπνιση και παιδεία και μνήμη. Η ζωή μας οικοδομείται πάνω στη λήθη ως τρόπο ζωής. Και αν αυτό είναι ώς ένα βαθμό αναπόφευκτο (πώς να αντέξει κανείς στο διηνεκές το βάρος όλων των πόνων, όλων των αγωνιών), από την άλλη, στην εξασθένηση της μνήμης εκείνο που πρέπει να αντιταχθεί είναι η επαγρύπνηση. Μια συνεχής δημόσια ενθύμηση του κακού, που θα αποτελέσει τη βάση μιας νέας συλλογικής ταυτότητας.

 Υ.Γ.: Ο Μπρεχτ επέμενε ήδη από τη δεκαετία του ’30: «… ο φασισμός δεν μπορεί να πολεμηθεί παρά σαν καπιταλισμός  στην πιο ωμή και καταπιεστική του μορφή, σαν ο πιο θρασύς κι ο πιο δόλιος καπιταλισμός» 

 

 

Advertisements

Single Post Navigation

2 thoughts on “Ο φασισμός και το «μέσα κτήνος» (μας)…

  1. Γεια σου, Γιάννη!

    Μια χαρά τα λες.
    Συμφωνώ με όλα πλην ενός. Ήτοι:
    Συγγνώμη που πρέπει να σου πω πως άλλη μια διαδικτυακή «πατάτα», που κυκλοφορεί ευρέως και που διαρκώς αναπαράγεται λάθος, είναι τα «δήθεν» λόγια του Μπρεχτ. Στην πραγματικότητα ανήκουν στον πάστορα Μάρτιν Νίμελερ.
    http://mogadishu.capitalblogs.gr/showArticle.asp?id=29145

    (Χίλια συγγνώμη πάλι…)

    ΥΓ. Το βιβλίο της Χάνα Άρεντ «Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ» ανήκει σε αυτά που επιθυμώ διακαώς να διαβάσω. Και θα το κάνω, βεβαίως.

    • Ciao, Aggeliki!!!!
      Ευχαριστώ (δεύτερη φορά) για τη διόρθωση… Έχω πολλά βιβλία (όλα του τα ποιήματα) του Μπρεχτ και πράγματι δεν συνάντησα αυτούς τους στίχους σε κάποιο απ’ τα βιβλία του… Έτσι, πήγα κι εγώ με την διαδικτυακή πεπατημένη, και να ‘σου η «πατάτα»!
      Θα κάνω, βέβαια τη διόρθωση στην ανάρτησή μου, αλλά κρατώ μια επιφύλαξη, μια υποψία, ότι ίσως ο Μπρεχτ γνωρίζοντας τους στίχους του πάστορα τους απέδωσε κι αυτός με το δικό του τρόπο…
      Καλό βράδυ!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: