Λόγος Παράταιρος

«Παράταιρος ο λόγος ο δυνατός/ μέσα σε μια πολιτεία που σωπαίνει» (Γ. Ρίτσος)

Πάσχα των αιώνων: από το αιγυπτιακό στο εβραϊκό κι απ’ αυτό στο χριστιανικό..

__1_~1

Η ιστορία των λέξεων, η ιστορία των θρησκειών, η ιστορία του ανθρώπου: Το «Πάσχα το καινόν» των χριστιανών αποσπά το όνομά του και τα κύρια συστατικά του (τον οβελία και τα κόκκινα αυγά) από το εβραϊκό Πάσχα: Πεσσάχ, στα εβραϊκά, σημαίνει «διάβαση», και η φερόμενη εορτή ετελείτο εις ανάμνηση της διάβασης από την Ερυθρά θάλασσα και της απελευθέρωσης από τη δουλεία και τους Αιγυπτίους. Αλλά να που αυτήν την ανοιξιάτικη γιορτή τους οι Εβραίοι την άντλησαν από τους ίδιους τους δεσπότες τους, στην Αίγυπτο, κατά την εαρινή ισημερία, ετελείτο η εορτή λεγόμενη Πισσάχ. Τέτοια δάνεια, άπειρα στη διαδρομή του χρόνου, υποδεικνύουν το απλούστατο αλλά δεινώς πολεμούμενο από τα στενάχωρα σχήματα ιδεολογικής ανάγνωσης και χρήσης της ιστορία: ότι τίποτε δεν είναι αυτοφυές, αμιγές ή παρθενογεννημένο, ότι κανένας πολιτισμός, και καμιά θρησκεία, δεν πλάστηκε σε περίκλειστο, αποστειρωμένο χώρο, δίχως να αφομοιώσει, σταδιακά, στοιχεία του περιγύρου, στοιχεία τα οποία μπορεί και να τα πολέμησε σφοδρότατα.

Στο βιβλίο του «Εθνικοί και χεριστιανοί σε μια εποχή αγωνίας – Από τον Μάρκο Αυρήλιο ως το Μεγάλο Κωνσταντίνο (εκδ. Αλεξάνδρεια), ο βαθύς ελληνιστής Έρικ Ρόμπερτσον Ντοντς μνημονεύει τη διαπίστωση του Α. Χάρνακ ότι κατά τον 4ο αιώνα ο apolloniosχριστιανισμός και ο παγανισμός «είχαν δύο μυθολογίες αλλά μόνο μια θεολογία». Όσο κι αν σχετικοποιηθεί η αξία αυτής της γνώμης, το τμήμα της αλήθειας που φυλάσσει, παραμένει δραστικό. Η νέα θρησκεία, για να επικρατήσει, δανείστηκε και αξιοποίησε την προ αυτής μεσογειακή «θεουργία», επέλεξε στοιχεία της και τα ανασημασιοδότησε για να τα εντάξει στο δικό της σύστημα – ενώ δεν παρέλειψε να επιδείξει δεινή, αιματηρή εχθρότητα απέναντι στα μη εντασσόμενα. Είναι σχεδόν κοινός τόπος για τους θρησκειολόγους ότι η επιβολή του χριστιανισμού στους εθνικούς, στον ελληνιστικό κόσμο, ευνοήθηκε ιδιαίτερα από την ανάπτυξη κατά τον 1ο αιώνα μ. Χ. του νεοπυθαγορισμού, που τιμούσε σα Θεό τον Πυθαγόρα, οι θρύλοι για την  ουρανόθεν σημαδεμένη γέννηση του Σάμιου σοφού, τη θαυματουργική δράση, τον αδιευκρίνιστο θάνατο και τη φημολογούμενη ανάστασή του έχουν πολλά κοινά γνωρίσματα με τις (κανονικές και μη) αφηγήσεις που αφορούν τη μορφή του Ιησού, εξομαλύνοντας έτσι τη μετάβαση από προφήτη σε προφήτη. Πάλι ο Ντοντς θυμίζει μερικές αποκαλυπτικά «πολυσυλλεκτικές» εκδοχές συγκρητισμού (= αλληλεπίδραση θρησκειών), που ίσως σήμερα φαντάζουν απίθανες (και σε ορισμένους οφθαλμούς βλάσφημες): ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αλέξανδρος Σεβήρος, τον 3ο αιώνα μ.Χ., διατηρούσε στον ιδιωτικό του ναΐσκο αγάλματα του Αβραάμ, του Ορφέα, του Χριστού και του Απολλώνιου του Τυανέως, φιλοσόφου και θαυματοποιού του 1ου αιώνα μ.Χ. Έναν αιώνα νωρίτερα ο Αλεξανδρινός Καρποκράτης, ιδρυτής της γνωστής αιρέσεως των Καρποκρατιανών (η οποία συνδύαζε τις χριστιανικές θεωρίες με τις πλατωνικές και τις πανθεϊστικές πεποιθήσεις) λάτρευε είδωλα του Ομήρου, του Πυθαγόρα, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Χριστού και του αποστόλου Παύλου.

  Τις περιπέτειες των ανθρωπίνων αισθημάτων οι περιπέτειες ετούτες των ιδεών και των ενοράσεων. Ώσπου να φτάσουμε σε ό, τι αποκαλούμε σήμερα «Πάσχα των Ελλήνων», στην πανήγυρη των πανηγύρεων (που, ίσως για να μη μας ξενίζει το όνομά της, της αποδόθηκε και το σαφέστατο, και σαφέστατα παραμυθητικό, «Λαμπρή», ενώ ήδη από το Μεσαίωνα πλάστηκε το ρήμα «πασχάζω»), η σχέση ελληνισμού και χριστιανισμού υπήρξε πολύ πιο μεικτή, πλούσια και δυναμική, απ’ όσο υποθέτουν τα κατεδαφιστικά ιδεοληπτικά σχήματα περί ενός «ελληνοχριστιανισμού» που δήθεν καταβλήθηκε από μιας αρχής και τελειώθηκε δίχως συγκρούσεις και προβλήματα. Και ίσως στην ιδρυτική πολυεδρικότητά του, στην ιστορία του, που συγχωνεύει και αξιοποιεί μνήμες πολλών εορτών και ανατάσεων, να χρωστάει το τερπνό Πάσχα μεγάλη μοίρα της διαρκούς λάμψης του.

Πηγές:

1. Γιάννης Κορδάτος, Αρχαίες θρησκείες και χριστιανισμός, Μπουκουμάνης

2. Παντελής Μπουκάλας, Υποθέσεις I, ΑΓΡΑ

Advertisements

Single Post Navigation

4 thoughts on “Πάσχα των αιώνων: από το αιγυπτιακό στο εβραϊκό κι απ’ αυτό στο χριστιανικό..

  1. ΑΓΓΕΛΙΚΗ on said:

    Βασίλης Δασκαλάκης, Μεγάλη Παρασκευή

    θα Σε περιποιηθούν
    όπως η περισπωμένη τα ωμέγα
    πρόσοψη και κατεδάφιση υλικών

    ένα μικρό
    όμικρον ορίζει τον κύκλο
    πεθαίνεις από έρωτα
    γεννιέσαι από θάνατο
    μίσχος ως το τέλος
    ταξίδι ατέλειωτο
    κι ο Γολγοθάς
    ένα τσιγάρο δρόμος

    ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ: «Γραμματείς και πρεσβύτεροι αιώνες»

    «Ιδού η μικροτάτη Παρασκευή πάλι
    σε βαφή Μεγάλης βουτηγμένη.

    Μέτωπο αιμάτινο σου πλέκουν τ’ ακανθώδη έθιμα
    και επί τον ιματισμόν σου έβαλαν κλήρο
    η νηστεία ο Μπαχ τα βαρελότα και η μέθοδος
    να φτάνει με καρφιά στα άκρα του ο πόνος.

    Τι κι αν εσχίσθη το καταπέτασμα των χαμομηλιών
    τι κι αν χρωμάτων στρατιαί εξεπλήττοντο

    σταύρωσον σταύρωσον αλαλάζουν
    τα κρεοπωλεία οι ψησταριές κι οι φούρνοι.

    Δε μ’ άκουσες.
    Αφησες ανύμφευτη την κόμη της Μαγδαληνής
    και σπατάλησες το σπάνιο Νυμφίο άρωμά σου
    για να κάνεις τεστ αληθείας στην αγάπη, στον πλησίον.

    Σου φώναζα να τους αφήσεις όπως είναι

    όπως τους παραλάβαμε από την υπαρξιακή παράδοση
    όπως περιγράφτηκαν από στόμα σε στόμα
    από πικρό ποτήριον σε πικρότερο. Δε γλίτωσε
    σταυρώθηκε όποιος διανοήθηκε να τους επαληθεύσει.

    Προσκυνώ το οικείον προσφιλές μου σφάλμα σου.
    Εν συντριβή περιστρέφω τη σούβλα
    αδημονώντας σε αμνέ μας».

    (Χαίρε, ω χαίρε, Ιωάννη!)

    • Χρόνια πολλά και καλά!… Ευχές από καρδιάς για Ανάσταση προσωπική και (επ)Ανάσταση του δοκιμαζόμενου λαού μας:
      1. Νίκος Γκάτσος, «Μεγάλη Παρασκευή»:

      «Πάντα στον κόσμο θα ‘ρχεται
      Παρασκευή Μεγάλη
      και κάποιος θα σταυρώνεται
      για να σωθούν οι άλλοι

      Έλα της θάλασσας θεριό
      και του πελάγου μπόρα
      το φοβερό σκουπιδαριό
      να διώξεις απ’ τη χώρα!

      Στης εκκλησιάς τα μάρμαρα
      αμπέλια θα κεντήσω,
      ν’ ανοίξει ο δρόμος σήμερα
      και να σε φέρει πίσω.

      Έλα της θάλασσας θεριό
      και του πελάγου μπόρα
      το φοβερό σκουπιδαριό
      να διώξεις απ’ τη χώρα!

      Να γίνουν άγια Κοινωνία
      για σένα και για μένα
      κι όταν ανοίξουμε πανιά
      να ‘ναι όλα ευλογημένα….

      Έλα της θάλασσας θεριό
      και του πελάγου μπόρα
      το φοβερό σκουπιδαριό
      να διώξεις απ’ τη χώρα!»

      2. «Ανάσταση τα καλοπιάσματα του έαρος. Ερωτευτείτε.»… «Πιλότος της ψυχής μας ο θάνατος./ Η ζωή είναι ωραία το βράδυ. Καλή Ανάσταση!», (Ν. Καρούζος)…
      -Κική ΔΗΜΟΥΛΑ, «Πάσχα προς Σούνιο»:
      “Η θάλασσα ψύχραιμη και ασύσπαστη
      λες κι απ’ τις άκρες της σφιχτά
      την έπιασ’ η στεριά και την τεντώνει.
      Στην άκρη του γκρεμού,
      που συγκρατεί το θέαμα,
      ευωδιάζει ο ίλιγγος
      κατρακυλούν αυτοκτονίες…
      Αριστερά, η εποχή,
      Σε μια ακατάσχετη επιφοίτηση χρωμάτων.
      Κι εκεί, προσκυνητάρι κατηφές,
      έναν Χριστό, μη αναστάντα προφανώς, εγκλείει.
      Γιατί στεφάνι εκ πλαστικού
      επάνω του ακόμη ξεχασμένο
      το πάθος της σταυρώσεως παρατείνει.
      Περί διαγενομένου του Σαββάτου,
      Μαγδαληνής, Σαλώμης, και αρωμάτων
      ιδέαν δεν έχει.
      Σύμπτωσις:
      Κι απ’ την καρδιά μου ο λίθος
      Ουκ αποκεκύλισται
      Ην γαρ μέγας σφόδρα.”
      (Κική Δημουλά, Ποιήματα, εκδ. Ίκαρος)

      3. Ο Ξυδάκης μελοποιεί Σολωμό:

  2. ΑΓΓΕΛΙΚΗ on said:

    Γιάννης Βαρβέρης, Εσπερινός της αγάπης

    Η πόλη με οβελίες αλλού γιορτάζει.
    Σταθμός Πελοποννήσου
    κι απομεσήμερο του Πάσχα σε παγκάκι
    μόνον εσύ κι εγώ καθόμαστε, μητέρα.
    Είμαστε γέροι πια κι οι δυο
    κι εγώ αφού γράφω ποιήματα
    πιο γέρος.
    Αλλά πού πήγανε τόσοι δικοί μας;
    Μέσα σε μια βδομάδα
    δεν απόμεινε κανείς.
    Ήταν Μεγάλη βέβαια
    γεμάτη πάθη, προδοσίες, σταυρώσεις-
    θέλουν πολύ για να υποκύψουν οι κοινοί θνητοί;
    Έτσι ακριβώς, από τα Βάγια μέχρι σήμερα
    θα ‘πρεπε κάπως να ‘χαμε κι εμείς χωρέσει.
    Όμως το Πάσχα τέλειωσε, μητέρα.
    Κι εμείς τι θ’ απογίνουμε
    σ’ ένα παγκάκι
    αθάνατοι
    καθώς νυχτώνει;

    Γιάννης Βαρβέρης, από την ποιητική συλλογή «Ο άνθρωπος μόνος» (εκδ. Κέδρος, 2009)

    Η πρώτη ανάσταση & Πάσχα των Ελλήνων

    Πολλές ευχές για κάθε καλό, (όπως το εννοεί ο καθένας μας) και για τις μέρες!

    • -«– Ανάσταση στα έαρα! – Επανάσταση στα έαρα!», (Ν. Καρούζος)…
      Ας κλείσουμε τούτη την πασχαλιάτικη επικοινωνία μας με πολλές ευχές για ό, τι το καλύτερο και με τον ύμνο της ΑΓΑΠΗΣ:
      1. Απόστολος Παύλος, «Ύμνος της αγάπης»:
      «Εάν ταις γλώσσαις των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, γέγονα χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον…
      Η αγάπη μακροθυμεί, χρηστεύεται, η αγάπη ου ζηλοί, η αγάπη ου περπερεύεται, ου φυσιούται, ουκ ασχημονεί, ου ζητεί τα εαυτής, ου παροξύνεται, ου λογίζεται το κακόν, ου χαίρει επί τη αδικία, συγχαίρει δε τη αληθεία, πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ελπίζει, πάντα υπομένει. η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει….
      Νυνί δε μένει πίστις, έλπίς, αγάπη, τα τρία ταύτα• μείζων δε τούτων η αγάπη».
      (Αν ξέρω να μιλώ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, τότε έγινα σαν ένας άψυχος χαλκός που βουίζει η σαν κύμβαλο που ξεκουφαίνει με τους κρότους του….
      Η αγάπη είναι μακρόθυμη, είναι ευεργετική και ωφέλιμη, η αγάπη δε ζηλεύει, η αγάπη δεν ξιπάζεται (= δεν καυχιέται), δεν είναι περήφανη, δεν κάνει ασχήμιες, δε ζητεί το συμφέρον της, δεν ερεθίζεται, δε σκέφτεται το κακό για τους άλλους, δε χαίρει, όταν βλέπει την αδικία, αλλά συγχαίρει, όταν επικρατεί η αλήθεια. Όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει. Η αγάπη ποτέ δεν ξεπέφτει…
      Ώστε τώρα μας απομένουν τρία πράγματα: η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη. Πιο μεγάλη όμως από αυτά είναι η ΑΓΑΠΗ)
      2. Ο ίδιος «Ύμνος της αγάπης» μελοποιημένος από τον Πολωνό Πράισνερ, από την υπέροχη ταινία του Κισλόφσκι, «Η μπλε ταινία», τραγουδισμένος μάλιστα στα ελληνικά… Αυτός ο ύμνος καθιερώθηκε σαν ο επίσημος ύμνος της Ευρωπαϊκής Ένωσης:

      3. Χαίρε κεχαριτωμένη, Αγγελική!!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: