Λόγος Παράταιρος

«Παράταιρος ο λόγος ο δυνατός/ μέσα σε μια πολιτεία που σωπαίνει» (Γ. Ρίτσος)

Ποιοι είναι οι πραγματικοί λαϊκιστές?… Τους φταίει ο «λαϊκισμός» ή μήπως ο ίδιος ο λαός?….

kep_569

Στη μνημονιακή συγκυρία, ο όρος «λαϊκισμός» έχει αναδειχθεί σε πασπαρτού κάθε μορφής δημόσιου λόγου. Εκτοξεύεται ως κατηγορία σε κάθε τηλεοπτικό πάνελ, διανθίζει την καθημερινή αρθρογραφία, θεμελιώνει και νομιμοποιεί πολιτικές επιλογές και απονομιμοποιεί άλλες. Τι είναι όμως ο λαϊκισμός; Τί συνδέει το «λαϊκό» με το «λαϊκιστικό»; Πώς ακριβώς συγκροτείται ο σύγχρονος αντιλαϊκιστικός λόγος; Πώς εξηγείται η σημερινή ριζοσπαστικοποίησή του; Τέλος, πώς επηρεάζει η κρίση το ελληνικό και το ευρωπαϊκό πεδίο της σύγκρουσης λαϊκισμού/αντιλαϊκισμού; Πρόκειται για επίκαιρα ερωτήματα που προσπαθεί να απαντήσει το βιβλίο του Νικόλα Σεβαστάκη και του Γιάννη Σταυρακάκη Λαϊκισμός, αντιλαϊκισμός και κρίση (εκδόσεις Νεφέλη, 104 σελ).

Ο Σεβαστάκης αναφέρεται σε δύο διακριτά ήδη λαϊκισμού στη σημερινή Ελλάδα, τα οποία διαχωρίζουν το λεγόμενο «αντιμνημονιακό μπλοκ»: έναν «αριστερό δημοκρατικό ‘λαϊκισμό’» ο οποίος οριοθετεί την κρίση «κοινωνιοκεντρικά και ταξικά», και έναν «εθνορατσιστικό λαϊκισμό», ταυτισμένο με τη ριζοσπαστική Δεξιά, ο οποίος οριοθετεί την κρίση εθνικά. Ενδιαφέρον έχει ο ισχυρισμός του ότι οι διαρκείς καταγγελίες κατά της αριστεράς και των μη συμβατικών μορφών διαμαρτυρίας ως «λαϊκιστικών» ενθάρρυναν τις δυνάμεις της νεοναζιστικής ακροδεξιάς να διεκδικήσουν τον «λαό» και έτσι να αυξήσουν την δυναμική τους. Γι’ αυτό, καταλήγει, πρέπει να μεταβούμε από μια «κακή ηθικοποίηση της πολιτικής», στην οποία εντάσσονται τόσο ο «τιμωρητικός αντιλαϊκισμός» αλλά και η «ακροδεξιά δημαγωγία», σε ένα «παραγωγικό καταφατικό ήθος». Η Αριστερά, καταλήγει, πρέπει να ανακτήσει την πολιτική δύναμη του λαού, βγάζοντάς τον από την αφάνεια και εντάσσοντάς τον «στον πυρήνα του δημοκρατικού γεγονότος» προτάσσοντας έναν «δημοκρατικό ‘λαϊκισμό’».

Στις πληθωρικές αναφορές στον «λαϊκισμό» μπλέκονται η παραπλάνηση και η θεμελιώδης άγνοια. Αναρωτιέμαι τι είδους απάντηση θα έδιναν οι δημοσιολόγοι της ευκολίας στο απλό ερώτημα: «Και τι είναι λαϊκισμός;». Ο μέσος πολίτης δικαιούται, με βάση τα τραυματικά του βιώματα, να ταυτίζει τους λαϊκιστές με τους δημαγωγούς της αρχαίας Αθήνας, τους δημοκόπους και ψεύτες πολιτικούς που αποσπούν την ψήφο τους με υποσχέσεις τις οποίες διαψεύδουν άμα τη εκλογή τους. Αλλά για το τι εστί λαϊκισμός από τη σκοπιά της πολιτικής επιστήμης χρειάζεται να προσφύγει κανείς στους μελετητές του φαινομένου, που διατρέχει τις δημοκρατίες από καταβολής τους.

bakfamily

Ο Αργεντίνος διανοητής Ερνέστο Λακλάου δίνει τον πιο πυκνό ορισμό του: «Είναι η διχοτόμηση του κοινωνικού πεδίου ανάμεσα στους ‘προνομιούχους’ και τους ‘μη προνομιούχους’. Ο λαϊκιστής απευθύνεται στους τελευταίους, παρακάμπτοντας το θεσμικό πλαίσιο της κοινωνίας, και ζητάει την υποστήριξή τους, ώστε να ανατραπεί το υπάρχον κατεστημένο».

Κατά τον Λακλάου ο λαϊκισμός είναι ένα ιδεολογικά «ουδέτερο» φαινόμενο και τελικά σταθερό στοιχείο της πολιτικής διαδικασίας που, στις εξάρσεις του, συμπυκνώνει τη δυσφορία των υποτελών τάξεων απέναντι σε επιλογές της πολιτικής και οικονομικής ελίτ.

booksevastakistavrakaki_highΟ εσμός των «αντι-λαϊκιστών», που εμφανίζονται ταυτόχρονα ως εκφραστές ενός δογματικού, μεταφυσικού «ρεαλισμού», αποκρύπτει το γεγονός ότι η κατάσταση έκτακτης ανάγκης στην Ελλάδα και τις άλλες υπό δημοσιονομική κατοχή χώρες της Ευρωζώνης επιβλήθηκε με κραυγαλέα παράκαμψη του «θεσμικού πλαισίου» της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Με κανονικά συνταγματικά πραξικοπήματα και με την επιβολή μιας δημοσιονομικής χούντας των Βρυξελλών. Αλλά και με μια υστερική επιστράτευση λαϊκιστικών διχοτομήσεων ανάμεσα σε «εργατικούς Βόρειους και τεμπέληδες Νότιους Ευρωπαίους», σε «διεφθαρμένη και τίμια Ελλάδα» ή σε «προνομιούχους δημοσίους υπαλλήλους και καταπιεσμένους από το Δημόσιο ιδιωτικούς».

Ο νεοεφιλελευθερισμός, πεμπτουσία της «ρεάλ πολιτίκ» των μνημονιοφρόνων, επέλασε στην κοινωνία καβάλα στ’ άλογο ενός ακραίου λαϊκισμού που δημιούργησε απέχθεια για κάθε τι κρατικό, δημόσιο, συλλογικό και λαϊκό, αφήνοντας πεδίο ελεύθερο μόνο στην ασυδοσία των οικονομικών ελίτ.

Ο χυδαίος λαϊκισμός των «από πάνω»…

Ο βασιλεύς Κωνσταντίνος θέλοντας να μειώσει την αξία και τη σημασία της εκλογικής νίκης του Ελευθερίου Βενιζέλου το 1915 είχε πει ότι «αι ψήφοι πρέπει να ζυγίζονται και όχι να αθροίζονται». Για τον άνακτα δεν ήταν δυνατόν η ψήφος του φτωχοδιάβολου, του αγρότη, του εργάτη, να έχει το ίδιο βάρος με την ψήφο του σπουδαγμένου στα πανεπιστήμια της Ευρώπης, του αστού, του εισοδηματία, του εύπορου εμπόρου, του γαιοκτήμονα. Ιδιαίτερα μάλιστα αν η πρώτη κατηγορία δεν ψηφίζει με τον «σωστό» τρόπο. Πρόκειται για τον ορισμό της έννοιας του αριστοκρατικού λαϊκισμού.

Οι σύγχρονοι αντιλαϊκιστές δεν έχουν την ωμότητα του Κωνσταντίνου, άλλωστε στις φλέβες τους δεν ρέει βασιλικό αίμα ούτε προέρχονται από μεγάλους οίκους, δεν έχουν την ίδια ευθύτητα και ειλικρίνεια στην κριτική τους γιατί φοβούνται μήπως εκτεθούν και κατηγορηθούν ως αντιδημοκράτες, ωστόσο δείχνουν την ίδια αποστροφή απέναντι σε οτιδήποτε λαϊκό, το οποίο φυσικά βαφτίζουν λαϊκιστικό για να το συκοφαντήσουν.

Είναι ο λαϊκισμός των από πάνω που αντιπαρατίθεται στον λαϊκισμό των από κάτω. Είναι πιο ισχυρός και πιο επικίνδυνος γιατί έχει στη διάθεσή του πολλά μέσα επιρροής (σύστημα, μηχανισμούς, δίκτυα ενημέρωσης) και μπορεί να οργανώνει τη δημόσια ατζέντα κατά πώς τον συμφέρει, ενσωματώνοντας ό,τι προωθεί το σχέδιό του και εξορίζοντας ό,τι απειλεί τις στρατηγικές επιδιώξεις του.

Οραματίζεται μια πολιτική ζωή χωρίς χρώμα, χωρίς εντάσεις, αποϊδεολογικοποιημένη, εγκλωβισμένη στην περιοχή του Κέντρου, όπου όλα γίνονται συναινετικά και είναι αποστειρωμένα. Αποθεώνει τους μέσους όρους, τους συμβιβασμούς (κατά κανόνα τους σάπιους), τους ειδικούς (τύπου Μόντι) και χαρακτηρίζει τη σύγκρουση (βασικό στοιχείο της πολιτικής λειτουργίας) ύποπτη για υπόθαλψη παραβατικών συμπεριφορών και ένδειξη πρωτογονισμού. Για τον σύγχρονο αντιλαϊκισμό «ο λαϊκισμός και ιδιαίτερα ένας αριστερόστροφος ή προοδευτικός/αντιστασιακός λαϊκισμός συνιστά εδώ και καιρό τον κύριο στρατηγικό εχθρό κάθε έλλογης πολιτικής, κάθε μεταρρυθμιστικής αγαθής βούλησης» (Νικόλας Σεβαστάκης, «Η Αυγή», 25-11-2012).

Είναι όμως χυδαίος λαϊκισμός να περιγράφεις ως συντεχνιακή οποιαδήποτε διεκδίκηση με το επιχείρημα ότι αυτή βλάπτει το γενικό συμφέρον. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να καταγγέλλεις όλες τις απεργίες ως επιλογές υπεράσπισης των βολεμένων. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να μεταμφιέζεις τις πολιτικές σου με λεκτικούς ευφημισμούς για να αμβλύνεις το αντιδραστικό περιεχόμενό τους. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να εγκαλείς ως υπονομευτές της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας όσους αντιστέκονται στη λιτότητα και την κατάργηση των εργασιακών δικαιωμάτων. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να υποστηρίζεις ότι για τα δεινά της χώρας φταίμε όλοι εξίσου. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να ισχυρίζεσαι ότι για να μειωθεί η ανεργία στον ιδιωτικό τομέα πρέπει να γίνουν απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να αποκαλείς τις απολύσεις αναδιάρθρωση, κινητικότητα, εφεδρεία. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να κατηγορείς ως τρομοκράτες και να τους εντάσσεις στον υπόκοσμο απελπισμένους ανθρώπους που μέσα στην απόγνωσή τους υπερβαίνουν τα εσκαμμένα διαμαρτυρόμενοι, ορισμένες φορές και με βίαιο τρόπο, απέναντι σ’ ένα κράτος που δεν είναι σε θέση να τους προστατεύσει από τη μάστιγα της μακροχρόνιας ανεργίας. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να μιλάς για την τήρηση πάση θυσία της νομιμότητας και την ίδια στιγμή να κλείνεις τα μάτια μπροστά στις αθλιότητες πολλών εργοδοτών που αφήνουν απλήρωτους επί μήνες τους εργαζομένους τους, ενώ οι ίδιοι κυκλοφορούν ελεύθεροι κι ωραίοι, χλευάζοντας με τον πολυτελή βίο τους κάθε έννοια κράτους δικαίου. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να κανονιοβολείς την κοινωνία με ηθικολογίες κατά της φοροδιαφυγής και να κρατάς στα συρτάρια σου αναξιοποίητες τις λίστες μεγάλων φοροφυγάδων. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να επιτίθεσαι στους αντιπάλους σου λέγοντάς τους ότι χαϊδεύουν αυτιά, δημαγωγούν και καλλιεργούν προσδοκίες, ενώ έχεις πάθει λουμπάγκο από τις συνεχείς υποκλίσεις στους ισχυρούς της Ευρώπης. Είναι χυδαίος λαϊκισμός να μιλάς για συνέπεια λόγων και έργων, εσύ που πριν από μερικούς μήνες είχες υψώσει τη σημαία του αντιμνημονιακού αγώνα και έσκουζες κατά των δουλοπρεπών ελληνικών κυβερνήσεων. Είναι χυδαίος λαϊκισμός, προσβολή της κοινής λογικής και εξόφθαλμα αντιδημοκρατική πράξη να παρουσιάζεις την πολιτική σου ως τη μοναδική λύση-μονόδρομο και να διακινείς διλήμματα του τύπου «ή εμείς ή το χάος». Είναι χυδαίος λαϊκισμός να υιοθετείς την ατζέντα της Ακροδεξιάς και ταυτοχρόνως να ξιφουλκείς κατά των δύο άκρων.

Εν τέλει τους φταίει ο «λαϊκισμός» των «από κάτω» ή μήπως ο ίδιος ο λαός;… Μάλλον ο λαός που  εξοργίζεται, που αντιδρά, που εξεγείρετε, τους φταίει… Αλλά, γι αυτό ας ακούσουν τον Μπέρτολντ Μπρεχτ, που με ποιητικό σαρκασμό αντιμετώπισε τον αυταρχισμό του ανατολικογερμανικού καθεστώτος απέναντι στην πρώτη εξέγερση που αντιμετώπισε:

«Ύστερ’ απ’ την εξέγερση της 17 του Ιούνη,
ο γραμματέας της Ένωσης Λογοτεχνών
έβαλε και μοιράσανε στη λεωφόρο Στάλιν προκηρύξεις
που λέγανε πως ο λαός
έχασε την εμπιστοσύνη της κυβέρνησης
και δεν μπορεί να την ξανακερδίσει
παρά μονάχα με διπλή προσπάθεια. Δε θα ‘ταν τότε
πιο απλό, η κυβέρνηση
να διαλύσει το λαό
και να εκλέξει έναν άλλον;»

(Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Η λύση»,1953)

Advertisements

Single Post Navigation

4 thoughts on “Ποιοι είναι οι πραγματικοί λαϊκιστές?… Τους φταίει ο «λαϊκισμός» ή μήπως ο ίδιος ο λαός?….

  1. Εξαιρετικό άρθρο. Μήπως όμως η αριστερά, συμπεριφερόμενη ως «αριστοκρατία του πνεύματος» και σνομπάροντας τη «συνείδηση του λαού» ,»χάρισε» πολύ κόσμο, δικό της κόσμο, στη «λαϊκή» ακροδεξιά;

    • Καλημέρα, Vilma, ευχαριστώ για το σχόλιό σου…
      Συμφωνώ με την επισήμανσή σου… Πράγματι η Αριστερά για πολλά χρόνια πολιτεύτηκε με εναν «διανοουμενίστικο ελιτισμό» που την έκανε να χάνει μέρος από τη λαϊκότητά της… Σήμερα όμως πιστεύω ότι ο ΣΥΡΙΖΑ με την πολιτική του κατάφερε να καλύψει αρκετό από «χαμένο έδαφος» και κατάφερε σε μεγάλο βαθμό να είναι κοντά και μαζί με το λαό, κι αυτό αποδεικνύεται από την αμέριστη συμπαράστασή του και τη συμμετοχή του σ΄όλες τις μεγάλες λαϊκές κινητοποιήσεις και αγώνες…Νομίζω ότι αυτή είναι και μια από τις βασικές παραμέτρους που βοήθησαν να πάρει το «εκπληκτικό» ποσοστό (27%) για τα ελληνικά δεδομένα της Αριστεράς στις περασμένες εκλογές… Σε τούτους τραγικούς καιρούς της κρίσης μένουν όμως ακόμη πολλά να γίνουν για να μπορέσει ο ΣΥΡΙΖΑ και οι άλλες αριστερές δυνάμεις, που με πρόταγμα το «δημοκρατικό λαϊκισμό» τους, να πάρουν με το μέρος τους κι άλλα λαϊκά κοινωνικά στρώματα, ώστε και η Αριστερά να ενδυναμώνεται περισσότερο αλλά και η «λαϊκή» ακροδεξιά να χάνει τα όποια λαϊκά ερείσματά της με στόχο την πλήρη περιθωριοποίησή της.

  2. Δεν έχω διαβάσει το βιβλίο, αλλά δεν κατανοώ αυτό το «…μη συμβατικών μορφών διαμαρτυρίας». Να υποθέσω ότι ο συγγραφέας εννοεί πως οι διαμαρτυρίες πρέπει να κινούνται σε …πλαίσια (!), ή ότι πρέπει να γίνονται σε συγκεκριμένους χώρους, συγκεκριμένες ημέρες και ώρες και υπό την αγαστή συνεργασία με την αστυνομία; (Εκτός και αν η αναφορά είναι ειρωνική).

    Οι πανελίστες της πολιτικής που αναμασούν καθημερινά (μη έχοντας άλλο επάγγελμα να κάνουν) τα περί «αριστερού λαϊκισμού» είναι ούτως ή άλλως καταδικασμένοι στη συνείδηση του νοήμονος λαού. Και προσωπικά, με γελοία υποκείμενα δεν ασχολούμαι!

    Πώς να ασχοληθείς σοβαρά με κάτι τσουτσέκια στυλ Ντινόπουλου, Γιακουμάτου, Βορίδη, Μπουμπούκου, Ντερμπεντέρη, Πορδοσάλτε, Παπαχελά και λοιπών ακροδεξιών φερέφωνων; Πόσο να αντέξει κανείς τις ασυναρτησίες Πάγκαλου, Λοβέρδου, Βενιζέλου, Ψαριανού και λοιπών καραγκιόζηδων; Με το που θα ανοίξουν τον οχετό τους γνωρίζεις ότι θα σε βομβαρδίσουν με μνημονιακές μαλακίες, αφού γι’ αυτές πληρώνονται.
    Κανένας από δαύτους δεν μπορεί να είναι ικανός να σε γεμίσει ενοχικά σύνδρομα, μόνο και μόνο επειδή είσαι Έλληνας. Και να ’σαι σίγουρος, αν υπάρχουν (που υπάρχουν) κάποιοι που πρέπει να αισθάνονται ένοχοι, ανήκουν στο δικό τους σινάφι.
    Και δεν αισθάνονται καθόλου άσχημα!!!

    Αντίθετα, κατά την πολιτική και οικονομική ελίτ του τόπου, της Ε.Ε, των δανειστών, των απανταχού κορακιών και των απανταχού μαλάκηδων, άσχημα πρέπει να αισθάνονται οι τίμιοι έλληνες πολίτες, επειδή όλα αυτά τα χρόνια δεν αντιδρούσαν (αυτό πια!!!) με τις αυξήσεις στους μισθούς και τις συντάξεις τους. Τα ψίχουλα δηλαδή που έπαιρναν, ίσα-ίσα για να παρακολουθούν τον τιμάριθμο που ολοένα και τραβούσε την ανηφόρα.

    ΥΓ: Ένα από τα καλύτερα άρθρα που έχω διαβάσει τελευταία, ίσως το καλύτερο.

    • Καλημέρα, Πέτρο, κι ευχαριστώ…
      Διάβασα το βιβλίο τελευταία και όντως πρόκειται για ένα επίκαιρο και πολύ ενδιαφέρον βιβλίο που ξεδιαλύνει τις όποιες (σκόπιμες) συγχύσεις περί «λαϊκισμού»… Οι συγγραφείς «θέτουν τον δάκτυλο επί των τύπων των ήλων» κάνοντας τη διάκριση ανάμεσα στον «λαϊκισμό» των κρατούντων (κυβέρνησης και συμπορευτών της) που σαν στόχο έχει κυρίως τη συκοφάντιση και την απαξίωση της αντιπολίτευσης, και από την άλλη υποστηρίζουν τον «δημοκρατικό λαϊκισμό», που είναι χρέος των αριστερών δυνάμεων να τον αξιοποιούν πολιτικά φέρνοντάς τες όλο και πιο κοντά στο λαό και τα προβλήματά του που ζητούν επιτακτικά, ιδιαίτερα στις τραγικές στιγμές που περνάμε αυτόν τον καιρό, λύσεις προς όφελός του.
      Χρέος της Αρισστεράς είναι να πορεύεται μαζί με το λαό για το λαό, λέγοντάς του την αλήθεια, και ότι ο αγώνας για την ανόρθωση της χώρας θα είναι πολύ δύσκολος και δε χρειάζεται να «χαϊδεύει αυτιά»…Να μιλάει υπέρ του λαού λέγοντας «τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη» και είμαι σίγουρος ότι ο λαός θα το εκτιμήσει και θα την επιβραβεύσει (εκλογικά)…
      Με το «μη συμβατικές μορφές δια μαρτυρίες» (π.χ. συμβολικές καταλήψεις, ή άλλες, από εργαζόμενους) ο συγγραφέας δεν τις καταδικάζει και δεν εννοεί ότι πρέπει να μπουν σε κάποια «πλαίσια», αντίθετα είναι σφόδρα επικριτικός κατά της «κυβερνώσας ελίτ» που συκοφαντεί σαν «αντισυμβατικές» και «λαϊκιστικές» τις όποιες λαϊκές κινητοποιήσεις και αντιδράσεις…
      Πρέπει να σημειώσω ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, αν κατάφερε να πιάσει το 27% και να γίνει αξιωματική αντιπολίτευση είναι και γιατί κατάφερε τα δυο τρία τελευταία χρόνια να «πιάσει» το λαϊκό αίσθημα, να βρίσκεται κοντά στο λαό και τους αγώνες του, να συμμετέχει και να τους υποστηρίζει, αξιοποιώντας το «δημοκρατικό λαϊκισμό»…Έχει όμως δρόμο να κάνει ακόμα για να μπορέσει να αποκτήσει την εμπιστοσύνη ακόμα μεγαλύτερο μέρος των λαϊκών στρωμάτων, που αναζητούν εναγωνίως ελπίδα… Ελπίζω να τα καταφέρει ξεσκεπάζοντας και καταγγέλοντας το χυδαίο λαϊκισμό των «από πάνω» και προτάσσοντας το δικό του «δημοκρατικό λαϊκισμό».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: