Λόγος Παράταιρος

«Παράταιρος ο λόγος ο δυνατός/ μέσα σε μια πολιτεία που σωπαίνει» (Γ. Ρίτσος)

«Έλλην, Γραικός, Ρωμιός»…. Αλλά, όπως κι αν ονομάζεσαι, τους «Άλλους» ποσώς τους ενδιαφέρει – Και ο εθνικά «βέβηλος» Κωστής Παλαμάς….

Έγραφε, στα «Σατυρικά γυμνάσματα», ο Κωστής Παλαμάς στις αρχές του 20ου αιώνα:

“Πρόγονους πάρε, απόγονους, δαιμόνους,

όλα της Ιστορίας τα συναξάρια,

όλους του Ελληνισμού τους φανφαρόνους,

όλα της Ρωμιοσύνης τα καμάρια […]

Όλα φκιάσ’ τα γκιουβέτσι και σαλάτα,

να και το ρετσινάτο στην ταβέρνα

και τα βιολιά, και ρίξου τους και φάτα.”

Μα πώς; Γκιουβέτσι και σαλάτα η Ελλάδα, η παλαιά, η τωρινή, η μέλλουσα;…. Ένα από τα «βέβηλα» «Σατυρικά γυμνάσματα» του Παλαμά με καθοριστική την αναφορά στον «Ελληνισμό» και στη «Ρωμιοσύνη».

Στην εποχή μας οι δυο αυτοί εθνοπροσδιορισμοί ακούγονται ως αυτονόητοι, ταυτίζονται, χωρίς να επιδέχονται την όποια αμφισβήτηση. Στα χρόνια όμως του Παλαμά ακουγόταν ακόμα ο απόηχος μιας οξύτατης διαμάχης για το όνομα, το δικό μας εθνικό όνομα.

Στις μέρες μας είναι πλήρως αποδεκτή η ταυτότητα Έλλην = Γραικός = Ρωμιός, αν και πού και πού δημοσιεύεται καμιά επιστολή που αποκηρύσσει «μετά βδελυγμίας» το Greece και το Grece, αφού γίνει πρώτα ο συνήθης συσχετισμός με τον “γραικυλισμό”.

Θα παραθέσω εδώ απλώς λιγοστά στοιχεία που υποδηλώνουν ότι ακόμα και οι Ακράδαντες Πεποιθήσεις αλλάζουν με τον καιρό, ότι τα σημερινά Αυτονόητα σε παλιότερους καιρούς δεν ήσαν και τόσο “Αυτονόητα”.

Σήμερα το Γραικός και το Ρωμιός, λοιπόν, χρησιμοποιούνται και τα δυο πότε σαν υπερθετικός βαθμός του Έλληνα ή της ελληνικότητας (π. χ. “Εγώ γραικός γεννήθηκα….” ή “Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις…”) και πότε σαν σχετλιασμός (έκφραση αγανακτήσεως ή παραπόνου) του τύπου: “Τι να περιμένεις από το Ρωμαίικο”.

Κατά τα άλλα το Γραικός και το Ρωμιός λίγα τα συνδέουν. Το όνομα “Γραικός” παραδίδεται αρχαιότατο, αφού κατά τον Αριστοτέλη και τα “Μετεωρολογικά” του, «Γραικοί» ονομάζονταν οι Έλληνες που κατοικούσαν, μετά τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα, στη Δωδώνη και στον Αχελώο (“…ούτος περί τον ελληνικόν εγένετο τόπον μάλιστα και τούτου περί την Ελλάδα την αρχαίαν. Αύτη δε εστίν η περί Δωδώνην και τον Αχελώον…. ώκουν γαρ οι Σελλοί ενταύθα και οι καλούμενοι τότε μεν Γραικοί νυν δε Έλληνες”). Από την πλευρά του, ο Ησίοδος αναφέρει τον ήρωα Γραικό, γιο του Δία και της Πανδώρας (“Πανδώρη Διί πατρί Θεών σημάντορι πάντων μιχθείσ’ εν φιλότητι τέκε Γραικόν”).

Κατ’ άλλη μυθολογική εκδοχή, ωστόσο ο Γραικός και ο Λατίνος ήσαν ετεροθαλείς αδελφοί του Έλληνα.

Με την επικράτηση του χριστιανισμού οι εκχριστιανισθέντες Έλληνες ονομάστηκαν Ρωμαίοι ή Ελλαδικοί ή Γραικοί, ενώ ως τον 12ο αιώνα η λέξη “Έλλην” είχε υβριστικό χαρακτήρα, αφού αποδιδόταν στους ειδωλολάτρες. Υβριστικό όμως χαρακτήρα εντόπισε και στον όρο “Ρωμαίος” ο Κοραής, ο οποίος συνιστούσε: “Επρόκρινα να ονομαζόμαστε Γραικοί και ως ιστορικώς παλαιότερον και διότι έτσι μας ονομάζουσι όλα τα φωτισμένα έθνη της Ευρώπης. Αν προκρίνης το Έλλην, ονομάσου Έλλην αλλά μη προς θεού Ρωμαίος, διότι οι Ρωμαίοι πρώτοι μας υστέρησαν την ολίγην ελευθερίαν την οποίαν μας αφήκαν της Ελλάδος αι διχόνοιαι”. Η προτίμηση του Κοραή για το “Γραικός” βρήκε πολλούς ενάντιους στο χώρο των λογίων της εποχής, κυρίως απ’ όσους προσδοκούσαν ότι θα αντλούσαν κάτι από την αρχαιοελληνική αίγλη, ικανό να διασκεδάσει το ζόφο του παρόντος.

Εν τέλει επικράτησε ομοθύμως να ονομαζόμαστε Έλληνες. Αλλά αυτό, και στις μέρες μας αποδεικνύεται για άλλη μια φορά, ότι για τους «Άλλους», εξόν από ελάχιστες ρομαντικές προσωπικότητες διεθνούς βεληνεκούς, όπως π. χ. ο Ζαν Λικ Γκοντάρ, καμιά σημασία δεν έχει η εθνική σου ονομασία και η παραπομπή στην αίγλη της αρχαίας Ελλάδας.

Το “όνομα” που παραπέμπει στην “ένδοξη” καταγωγή σου δεν σου προσκομίζει κανένα όφελος, αν αυτό  δεν συνάδει με τις πράξεις σου και τα έργα του σήμερα, όταν είσαι αναγκασμένος να «επαιτείς» από τους «Άλλους» για τη διάσωσή σου. Όχι όφελος δεν σου προσκομίζει, αλλά οι “Άλλοι” στην μικρότητα και την αδυναμία την οποία επιδεικνύεις σ’ αντιμετωπίζουν σαν κράτος του “κλώτσου και του μπάτσου”.

Αλλά, ας πιάσω το νήμα από την αρχή κι ας κλείσω με στίχους του Παλαμά, και πάλι από τα «Σατυρικά γυμνάσματά» του:

“Στ’ ακάθαρτα κυλήστε μας του βούρκου,

και πιο βαθιά. Πατήστε μας με κάτι

κι από το πόδι πιο σκληρό του Τούρκου.

Διαβασμένοι, ντοτόροι, σπιρουνάτοι,

ρασοφόροι , δασκάλοι, ρουσφετλήδες,

οικοπεδοφαγάδες, αβοκάτοι,

κομματαρχήδες και κοτζαμπασήδες

και της γραμματικής οι μανταρίνοι

και της πολιτικής οι φασουλήδες,

ταρτούφοι, ραμπαγάδες, ταρταρίνοι!

-Αμάν! Στα πόδια σου! άκου! στάσου!…

Ρωμαίικο, να! Με γεια σου, με χαρά σου.  […]

Και για μούντζα ο λαός και για λιβάνι.

Ο λαός είναι τίποτα και ειν’ όλα,

είναι του εκδικητή το γιαταγάνι”.

Πηγές:

1. Κωστής Παλαμάς, Άπαντα, τ. 5ος, εκδ. Γκοβόστης

2. Γιάννης Κορδάτος, Μεγάλη ιστορία της Ελλάδας,  VI, εκδ. 20ος Αιώνας

3. Παντελής Μπουκάλας, Υποθέσεις I, εκδ. ΑΓΡΑ

Advertisements

Single Post Navigation

2 thoughts on “«Έλλην, Γραικός, Ρωμιός»…. Αλλά, όπως κι αν ονομάζεσαι, τους «Άλλους» ποσώς τους ενδιαφέρει – Και ο εθνικά «βέβηλος» Κωστής Παλαμάς….

  1. Ανατριχιαστικό το κείμενο του Παλαμά.

    • Συμφωνώ, κόλαφος για το κατεστημένο της εποχής του….
      Ο Παλαμάς δεν είναι μόνο ο «βολικός» ποιητής που μάθαμε στο σχολείο…
      Να προσθέσω και κείνον τον «αναρχικό» του στίχο: «Γιούχα και πάλι γιούχα των πατρίδων», απ’ το «Δωδεκάλογο του γύφτου».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: