Λόγος Παράταιρος

«Παράταιρος ο λόγος ο δυνατός/ μέσα σε μια πολιτεία που σωπαίνει» (Γ. Ρίτσος)

«Ο νους ο άδικος των ηγεμόνων» και το «δημόσιον κακόν», μια ποιητική υποθήκη του Σόλωνα…

 

Ο Σόλων, άξιο τέκνο της αρχαίας Αθήνας, εκτός από νομοθέτης (σεισάχθεια) υπήρξε και ποιητής…

Η ποιητική υποθήκη του Σόλωνα, στην οποία έχει αποδοθεί ο τίτλος «Ευνομία», για να προσδιοριστεί το περιεχόμενό της, αρχίζει με την απόδοση ευσέβειας προς τη θεά Αθηνά με τη βεβαιότητα ότι θα φανεί «μεγάθυμος» και θα προστατεύει εσαεί την πόλη της (την Αθήνα). Στη συνέχεια όμως ο λόγος του Σόλωνα προσγειώνεται «στις των ανθρώπων πράξεις», όπου τα πράγματα παύουν να είναι τόσο ευοίωνα όσο θέλει να τα βλέπει η πίστη στην «εκ θεών» βοήθεια.

Σε μια άλλη του ελεγεία όμως ο Σόλων δεν παραλείπει να μας επισημάνει ότι ναι μεν καλές είναι οι προσευχές μας προς τους  Θεούς αλλά για τα ανθρώπινα η ευθύνη είναι των ανθρώπων: «ει δε πεπόνθατε λυγρά δι’ υμέτερην κακότητα,/ μη θεοίσιν τούτων μοίραν επαμφέρετε» («Αν συμφορές από την φαυλότητά σας πάθετε,/ μερίδιο ευθύνης στους Θεούς μην αποδίδετε»).

Οι πόλεις είναι οι άνθρωποί της, αυτό ήταν το σοφό δόγμα των αρχαίων, και κατά συνέπεια η μοίρα τους εξαρτάται όχι από την στάση των Θεών αλλά από τις πράξεις των κατοίκων τους, των «ηγεμόνων» αλλά και των «απλών πολιτών». Παραλλάσσοντας το Σιμωνίδειο «τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι» θα μπορούσαμε να πούμε πως τότε και σήμερα ισχύει το «τοις κείνων χρήμασι πειθόμενοι»: η φιλοχρηματία, το κυνήγι του πλούτου και τα εξ αυτών παραγόμενα διαπλοκή και διαφορά.

Αλλά ας παραθέσω την ελεγεία που συνοψίζει το όραμα του πολίτη- ποιητή, Σόλωνα, για μια πολιτεία δικαίου:

“Ποτέ δε θα χαθεί η πόλη μας.

Τέτοια βούληση η του Δία

και τέτοια μοίρα οι αθάνατοι της όρισαν.

Τα χέρια της Παλλάδας Αθηνάς τη σκέπουν,

της μεγαλόψυχης που κραταιός τη γέννησε πατέρας.

Μα οι ίδιοι οι άνθρωποί της τη μεγάλη πόλη

να χαλάσουν βούλονται,

τοις χρήμασι πειθόμενοι, οι μωροί,

κι ο νους ο άδικος των ηγεμόνων της.

Ώστε αναπόφευκτο, από την ύβρι τους

πάθη μεγάλα να τους βρουν.

Την απληστία τους δεν ξέρουν να χαλινώνουν,

μηδέ και κόσμια τα τερπνά συμπόσια χαίρονται.

Καν τα ιερά τα κτήματα δεν σέβονται,

και το δημόσιο πλούτο.

Μόνο να κλέβουν και ν’ αρπάζουν,

χλευάζοντας τους ιερούς θεσμούς της Δίκης.

Σωπαίνει η Δίκη. Μα ξέρει όσα γίνονται,

και τα παλιά και τα μελλούμενα.

Κι έρχεται η ώρα κι άφευκτη πέφτει η τιμωρία της.

Πληγή ολ’ αυτά αγιάτρευτη, πληγή και τρώει την πόλη,

που γρήγορα δουλώνεται ταπεινωμένη,

ή στην εμφύλια πέφτει έριδα,

ξυπνάει ο πόλεμος από το λήθαργό του,

δρέπει τα παλικάρια στον ανθό τους.

Δρουν οι εχθροί, και γρήγορα η αγαπημένη πόλη

απ’ τις φατρίες ταλανίζεται, προς τέρψη των αδίκων.

Πολλούς φτωχούς στα ξένα τους πουλάνε,

με ατιμωτικά δεσμά καθηλωμένους,

και στης σκλαβιάς τους ζεύουν τον βαρύτατο ζυγό.

Κοινή η συμφορά, κουρσεύει όλα τα σπίτια,

έξω δεν την κρατούν οι αυλόπορτες, το φράχτη δρασκελίζει,

κι ακόμα και στον πιο κρυφό σου θάλαμο αν κουρνιάσεις,

θα σε γραπώσει.

Να τι μου λέει η καρδιά μου στους Αθηναίους να διδάξω:

Δεινά πολλά γεννάει στην πόλη η Δυσνομία.

Η Ευνομία στην αρμονία λαμπρύνεται, στην τάξη,

και σ’ όσους άδικους περνάει χειροπέδες.

Ό, τι τραχύ, θα το λειάνει,

φραγμό στην απληστία υψώνει, συντρίβει την αλαζονεία,

και τα ζιζάνια της αφροσύνης τα μαραίνει

στον ίσιο δρόμο το δίκιο ξαναφέρνει,

και την υπεροψία ταπεινώνει… ”

Το «δημόσιον κακόν», λοιπόν, επέρχεται και την πόλη καταστρέφει, όταν η «Δυσνομία» επικρατεί και η «Ευνομία», όπως εναργώς μας την περιγράφει ο σοφός Σόλων, «φυλακίζεται» ή «εξορίζεται» από την «πόλη».

2.500 χιλιάδες χρόνια πριν και πόσες ομοιότητες με το σήμερα! Πολύ παλιά υπόθεση η «των ηγεμόνων αδικοκρατία» (με την ανοχή, βεβαίως, και πολλάκις με τη συνεργεία των απλών πολιτών)….

Κι όσο οι πολίτες (οι εξουσιαζόμενοι) δεν αντιδρούν επόμενο να ισχύει το του Ρωμαίου Σαλούστιου: «Οι περισσότεροι που κρατούν εξουσία, πιστεύουν πως η θέση τους είναι τόσο πιο πολύ κατοχυρωμένη, όσο πιο τιποτένιοι είναι οι εξουσιαζόμενοι»

(Σαλούστιος,γράμμα στον Ιούλιο Καίσαρα, 46 π.χ.).

 1. Παντελής Μπουκάλας, Υποθέσεις 1, Άγρα

2. Γιάννης Κορδάτος, Ιστορία της Ελλάδας- αρχαία α’, Εικοστός Αιώνας

Advertisements

Single Post Navigation

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: