Θόδωρος Αγγελόπουλος: «Ταξίδι στην αιωνιότητα»… Ο Αγγελόπουλος για τον Μπρεχτ, τον Μαστρογιάννι, την ποίηση…. Κι ένα ποίημά του: «Ξεχάστε με στη θάλασσα»….

Από το «Ταξίδι στα Κύθηρα»…. «Ταξίδι στην αιωνιότητα» για τον Μεγάλο του ελληνικού κινηματογράφου, τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, του «Τεό» για τους ξένους, στους οποίους βρήκε μεγαλύτερη αναγνώριση απ’ ό, τι  στην πατρίδα του, στη χώρα της μίζερης μικρότητας, των «κολλητών» και των «υπόγειων διαδρομών»… Πιστεύω πως, αν ο Αγγελόπουλος δεν είχε αυτή τη μεγάλη αναγνώριση για το έργο του στο εξωτερικό, στην Ελλάδα το αξιοθαύμαστο κινηματογραφικό του έργο δεν θα είχε καμιά τύχη, το καλύτερο που θα μπορούσε να του συμβεί θα ήταν η «μουσειοποίησή» του, θα γινόταν έκθεση με τίτλο: «Ξεχάστε με σ’ ένα μουσείο»….

Το έργο που ετοίμαζε τον τελευταίο καιρό έχει τίτλο «Η άλλη θάλασσα» με θέμα την βαθιά οικονομική κρίση και τις τραγικές συνέπειες στη χώρα μας. Τώρα, μετά το θάνατό του, ο τίτλος του θα μπορούσε ν’ αλλάξει και να γίνει «Ξεχάστε με στη θάλασσα», όπως ο τίτλος του ανέκδοτου ποιήματός του, γραμμένο το 1982 λίγο πριν από την έναρξη συγγραφής του σεναρίου της ταινίας «Ταξίδι στα Κύθηρα»….

(Γ. Π. Τζ.)

 

«Ξεχάστε με στη θάλασσα»

 «Σας εύχομαι υγεία και ευτυχία αλλά δεν μπορώ να κάνω το ταξίδι σας/ Είμαι επισκέπτης/ Το κάθε τι που αγγίζω με πονάει πραγματικά/ κι έπειτα δεν μου ανήκει/ Όλο και κάποιος βρίσκεται να πει “δικό μου είναι”/ Εγώ δεν έχω τίποτε δικό μου είχα πει κάποτε με υπεροψία/ Τώρα καταλαβαίνω πως το τίποτε είναι τίποτε/ Ότι δεν έχω καν όνομα/ Και πρέπει να γυρεύω ένα κάθε τόσο/ Δώστε μου ένα μέρος να κοιτάω/ Ξεχάστε με στη θάλασσα/ Σας εύχομαι υγεία και ευτυχία».

 (από ΤΟ ΒΗΜΑ)

 

Ο Αγγελόπουλος και η ποίηση…

Η ποίηση είναι μια υγρασία που την έχουμε ανάγκη, γιατί διώχνει την ξηρότητα της καθημερινότητας. Ποίηση δεν αρκεί να υπάρχει μόνο στο σινεμά, αλλά και στη ζωή. Είναι ένα μονοπάτι που σε κάνει να αισθάνεσαι κάτι παραπάνω από αυτό που είσαι. Σε πάει κάπου αλλού, όπου όλα παίρνουν μια μαγική διάσταση. Άρα σε βοηθάει να ζήσεις….

Ποιητές που κυκλοφορούν στις ταινίες μου είναι αυτοί που αγαπάω προσωπικά. Ένα μέρος της ποίησης του Ρίτσου μου αρέσει πολύ σε αντίθεση με την καθαρά πολιτική ποίηση του, τη στρατευμένη, που δεν μου αρέσει καθόλου. Από τους Έλληνες εκτιμώ βαθύτατα τον Σεφέρη, βεβαίως. Κυρίως όμως μου αρέσουν οι ξένοι ποιητές, ο Έλιοτ ή οι Γερμανοί, ο Ρίλκε, αυτοί. Εγώ ξεκίνησα από την ποίηση. Δημοσίευσα ποιήματα στη Νέα Εστία, άρα σχετίστηκα με την ποίηση πολύ νωρίτερα απ’ ότι με τον κινηματογράφο.

(από την Ελευθεροτυπία)

Ο Αγγελόπουλος κι ο Μπρεχτ….

Μπ. Μπρεχτ, «Δε χρειάζομαι ταφόπετρα»

Δε χρειάζομαι ταφόπετρα, μα

Εσείς αν χρειάζεστε κάποια για μένα

Θα ευχόμουν πάνω της να ‘γραφε:

Έκανε προτάσεις. Εμείς

Τις κάναμε δεκτές.

Μια τέτοια επιγραφή

Θα μας τιμούσε όλους.

(Μπρεχτ, Ποιήματα, Σ. Ε., συμπλήρωμα δικό μου στο παρακάτω απόσπασμα από τη LIFO)

Έχω μεγαλύτερη σχέση με τον Μπρεχτ παρά με τον Αϊζενστάιν, όπου ακριβώς τα πρόσωπα στερούνται ατομικής ψυχολογίας και κινούνται βάσει ενός ιστορικού πλαισίου. Υπάρχουν βέβαια και πρόσωπα με χαρακτήρα, αλλά κι αυτά υπηρετούν την ιστορική προσέγγιση μέσω της μπρεχτικής αποστασιοποίησης και αποδραματοποίησης. Έτσι ούτως ώστε ο θεατής να είναι in και out, να βρίσκεται σε μια συνεχόμενη διαλεκτική ανάμεσα στην κριτική και το συναίσθημα. Ασφαλώς και εδώ έχω αλλάξει πλεύση, αφού μπορεί να ξεκίνησα από τον Bertolt Brecht, κατέληξα όμως στον Αριστοτέλη και τον ορισμό της τραγωδίας: Έστιν ουν τραγωδία, μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας!

Ο Αγγελόπουλος κι ο Μαστρογιάννι….

Τη στιγμή που γράφεις ένα σενάριο αόριστα έχεις μέσα σου κάποια πρόσωπα, είτε από το σινεμά, είτε από τη ζωή. Όταν τελειώνεις, προσπαθείς να τα βρεις. Τυχαίνουν όμως και εκπλήξεις καμιά φορά, όπως το να μπει κάποιος στην ταινία εκ των υστέρων, δίχως να τον έχω κατά νου.

Ο Μαστρογιάννι! Τον θεωρούσα πάρα πολύ ωραίο για να παίξει στον Μελισσοκόμο και ο Τονίνο Γκουέρα μου έλεγε πως ο Τζιάν Μαρία Βολοντέ, τον οποίο εγώ ήθελα γι’ αυτό το ρόλο, ήταν άρρωστος. Τηλεφώνησα, λοιπόν, στον Μαστρογιάννι κι ήρθε απ’ το σπίτι μου. Όταν του διηγήθηκα την ιστορία της ταινίας, έβλεπα το πρόσωπο του να αλλάζει και να παίρνει το χρώμα αυτών που έλεγα! Ταυτόχρονα δεν ήταν ο ζεν πρεμιέ, αλλά ένας ώριμος άντρας ο οποίος έφερνε μαζί του μία μελαγχολία. Ο Μαστρογιάννι τα τελευταία χρόνια κουβαλούσε μια πολύ έντονη προσωπική υπαρξιακή μελαγχολία.

Είχαμε μια πάρα πολύ στενή σχέση. Μας ένωσε ο Μελισσοκόμος και κάναμε άλλη μία ταινία, όπως επρόκειτο να παίξει και στη Μια αιωνιότητα και μια μέρα στη θέση του Μπρούνο Γκανζ. Αλλά τότε πέθαινε από καρκίνο.

 Ο Αγγελόπουλος αποβάλλεται….

Η σχολή, της οποίας σήμερα είμαι επίτιμος καθηγητής, είχε έρθει σύσσωμη σε ένα master class που έδωσα στις Κάνες πρόσφατα, μετά το Μια αιωνιότητα και μια μέρα. Ήταν συγκινητικό να βλέπεις φοιτητές και δασκάλους να θέλουν να ακούσουν τη δική μου ιστορία εκεί μέσα. Κοιτάξτε, εγώ είχα τελειώσει Νομικά, είχα κάνει φιλολογία στη Σορβόννη και δεν ήμουν πολύ παιδάκι, άρα είχα μια πολύ συγκεκριμένη άποψη γι’ αυτά που ήθελα να κάνω. Είναι γνωστό και έχει γραφτεί ακόμη και σε ιστορίες κινηματογράφου ό, τι ένας καθηγητής μου ζήτησε να κάνω το ντεκουπάζ για τη φοιτητική ταινία μου που θα γυριζόταν στο πλατό της σχολής. Σηκώθηκα εγώ στον πίνακα και έφτιαξα έναν κύκλο. Τι είναι αυτό; μου λέει! Ένα πανοραμικό πλάνο 360 μοιρών, απάντησα! Αυτό είναι το ντεκουπάζ σου; ρώτησε! Αυτό! είπα. Και τότε μου λέει Πηγαίνετε στην Ελλάδα να πουλήσετε ιδιοφυία! Ακολούθησε σύγκρουση, μας φώναξε ο διευθυντής της σχολής κι ο καθηγητής δήλωσε Ή αυτός ή εγώ!

Βέβαια, γιατί μετά απ’ αυτό που είπε, καταλαβαίνετε τι είπα εγώ! Το θεώρησα τελείως προσβλητικό, του επιτέθηκα λεκτικά, το μάθημα διακόπηκε και οι συμφοιτητές με χειροκροτούσαν. Οι καθηγητές με επικεφαλής τον Σαντούλ πήραν το μέρος μου, η σχολή διχάστηκε και τελικά για την αποκατάσταση της ειρήνης, ο διευθυντής μου είπε Καλύτερα να αποχωρήσετε, είστε πολύ πιο ώριμος απ’ ότι χρειάζεται για τη σχολή αυτή!

(LIFO, Μάρτιος του 2009)

 *Όλες οι ξένες εφημερίδες αναφέρουν, οι περισσότερες πρωτοσέλιδα, την είδηση του θανάτου. Από τις ιταλικές που παρακολουθώ καθημερινά η είδηση είναι πρωτοσέλιδα σ’ όλες τις γνωστές εφημερίδες, η αριστερή μάλιστα Il manifesto, αναδημοσιεύει συνέντευξη του Αγγελόπουλου που δόθηκε στην εφημερίδα τον περασμένο Μάη.

 * Κι εδώ το κείμενο του Δημήτρη Δανίκα, στο ΒΗΜΑ, (σκληρή) απάντηση σ’ όσους, τους περισσότερους δηλαδή Έλληνες θεατές, που βρίσκουν τις ταινίες του Αγγελόπουλου βαρετές και «αντι- κινηματογραφικές», εθισμένοι στην «κατανάλωση» ενός «εύπεπτου» κινηματογράφου…

http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=440183&h1=true